Kerkük Milli Eğitim Genel Müdürü Şen Ömer Mübarek ile Türkmen eğitiminin durumunu ve Türkmence eğitimin sorunlarının çözümü için projelerini konuştuk.
ORSAM: Hocam öncelikle kendinizi tanıtabilir misiniz?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: 2 Ekim 2004 tarihinden bu yana Kerkük Milli Eğitim Genel Müdürü olarak görev yapmaktayım. Eğitim alanında 42 senelik hizmetim vardır. Öğretmen olarak, okul müdürü olarak, laboratuarlar müfettişi olarak çalıştım. Birde ihtisas müfettişi olarak Biyoloji bölümünde çalıştım. Irak genelinde Eğitim Bakanlığı seviyesinde müfettiş olarak çalıştım. 2004’ten beri de Kerkük Milli Eğitim Genel Müdürü olarak çalışıyorum.
ORSAM: Irak’ta eğitim sistemini genel olarak özetleyebilir misiniz? Bunun yanında da Türkmen eğitiminin durumunu genel olarak açıklayabilir misiniz?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Irak’ta eğitim 1 yıllık anaokulları ile başlamaktadır. Ardından 6 senelik ilkokul vardır. Ardından 3 senelik ortaokul ve yine 3 senelik lise eğitimi vardır. Yani bir öğrenci üniversite öncesi eğitimini 12 yılda tamamlayabilir.
ORSAM: 12 yılın hepsi zorunlu mu?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Hayır, sadece ilkokul yani 6 yıllık eğitim zorunludur. Bunun yanında tabi meslek liselerimiz var. Din liselerimiz var yani İmam Hatip Liseleri. Kız ve Erkek Liseleri var. Öğretmen Enstitüleri var. Ortaokuldan itibaren gidilir ve 5 sene eğitim alınır ve sonra ilkokul öğretmeni olurlar. Kerkük’te 4 adet enstitü var. 2 tane Kerkük içinde 1 kız bir erkek okulu. Diğer 2’si ise Kerkük dışında Felluce’de. Eğitim sistemi bu şekildedir. Irak genelinde eğitim esas olarak Arapçaydı. 2003’ten sonra yönetim değişti. Ondan sonra Türkmence, Kürtçe ve Süryanice okullar da açıldı. Bu eğitimleri yönetmek için eğitim müdürlükleri Bağdat’ta açıldı. Kürtçe Eğitim Genel Müdürlüğü, Süryanice Eğitim Genel Müdürlüğü var. Türkmence Eğitim Genel Müdürlüğü de var. Bunların hepsi Bağdat’ta bakanlık bünyesindedir. Bunların yanında bölümler var. 3 bölüm müdürü var. Türkmence, Kürtçe ve Süryanice. Musul’da da aynısı var, Diyala’da da aynısı var. Ambar’da da Bağdat’ta da yani bütün genel müdürlüklerde aynısı var.
ORSAM: Peki, Türkmen eğitiminin sıkıntılarından bahsedebilir misiniz?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: En önemli sıkıntı öğretmen sıkıntısıdır. Tabi başka problemler var fakat bu problemler de yine öğretmen sıkıntısına bağlı olarak oluşmuş problemlerdir. Bildiğiniz gibi biz Türkmence eğitimine ilkokulda başlarken öğretmen hiç yoktu. Edebiyatçılarımız, kendine güvenenler Türkçe okumuşlar (eskiden Türkçe okumak yasaktı.) yani kendisini yetiştirenler 2003’ten sonra ilk olarak en fazla eğitim verenler onlardı. Edebiyatçılar, tarihçiler, şairler eğitime başladılar. Türkçe öğretmeni yetiştirmek kolay değil. Birkaç sene sonra ancak öğretmen yetiştirmeye başladık ve kurslar açmaya başladık. 2003-2004’ten beri her sene Kerkük’te ve Türkiye’de öğretmenlerimizi bu kurslara gönderdik. Şimdi de okullarımızı bu kurslara giden öğretmenlerimiz yönetiyor. Bu ilkokul seviyesinde yeterliydi. İlk başta yeterli değildi ama zamanla öğretmenlerimiz de kendilerini geliştirdiler ve yeterli oldu. Şimdi en büyük problem ortaokullarda ve liselerde öğretmen açığıdır. Buralarda ihtisas dersler oluyor yani biyoloji, kimya, matematik, fizik. Bu dallarda öğretmenlerimiz var. Fakat onlar Arapça dersler vermişler hep. Şimdi yetenekli olan ve Türkçesi olan öğretmenlerimizi kurslara gönderiyoruz. Ankara, İstanbul ya da burada her sene 30-40 öğretmenimiz 4 dalda kurslara gidiyorlar. Velilerle, öğretmenlerle ve müdürlerle görüşüyoruz. En önemli problem öğretmenlerimizin seviyesinin düşük olması. Kendilerini geliştirmeleri gerekiyor. Bunun yanında da başka problemler de var. Basım konusu, kitap konusu, ulaşım konusu. Basımda şu an problem kalmadı. Vakıf burada Fuzuli Matbaasında basıyor. Kitaplar, gazeteler, dergiler ve eğitimle ilgili her şey onlar tarafından basılıyor.
ORSAM: Kitapların mali yükü Bağdat Hükümeti’nde mi?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Hayır, şimdiye dek hep Vakıftaydı. Fakat şu an bir çalışma var. Bakanla görüştük. Kitapların çevirisi ve basımını Bakanlık üzerine alacağına dair söz verdi. Bundan sonra çeviri ve basım işini Bakanlık yapacak.
ORSAM: Türkmen okullarında görev alan öğretmenlerin eğitimi için ne gibi projeleriniz var?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Öğretmen Enstitülerinden her sene mezun olanlar oluyor ve şimdiki öğretmenlerden daha iyi durumdalar. Çünkü Türkçe eğitim alıyor tamamen. Zaman geçtikçe sayıları sürekli artıyor. Bunun yanında Kerkük üniversitesinde Türkçe bölümü var. O fakültede de her sene mezun veriyor. Bunun yanında liseyi bitirince Türkiye’de eğitim alanlar da geliyor. Eğitim konusunda ya da başka konuda olsun yine de geliyorlar.
ORSAM: Ortaokuldaki ve lisedeki branş dersleri için ne yapıyorsunuz?
Yalnızca kurs açıyoruz. Ben eğitim için ayrılan kontenjanların yalnız eğitim için olmasını istiyorum ama kontenjan sıkıntı oluyor. Yalnızca branş dersleri için eğitim verilmesi özellikle önemlidir.
ORSAM: Irak Hükümetinin Türkmen eğitimine bakışı nasıl? Irak hükümetinden Türkmen eğitiminin gelişmesi için ne gibi taleplerde bulunabiliriz?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: 2004-2005 yılında Türkmen eğitimine karşı Bakanlık ve devlet tarafından çok karşı çıkmalar oldu. Şimdi o problemler kalmadı. Gerçekten Türkmen eğitimi kendini bir emrivaki olarak ortaya koydu. İlk zamanlarda biz burada Türkmen eğitimine başladığımız zaman Bakanlıktan resmi olarak bir muvafakat almamıştık. Ama anayasada Türkmen milleti var. Türkmence eğitim görsün dedik ve eğitime başladık. Irak’ta merkezi sınav sistemi var. Irak genelinde ilkokul son sınıfta, ortaokul son sınıfta ve lise son sınıfta tüm öğrenciler aynı sorularla sınava katılırlar. Bizim 1. sınıf öğrencilerimiz 6. sınıfa gelenler sınavı geçemezse açıkta kalır. Geçmişte bundan 4 sene önce bakanlıkla çok görüşme yaptık ve sınavlarımızın kabulünü aldık. 6. sınıf soruları Bağdat’tan geldi. Biz burada sınavlarını yaptık. Resmen tanındı. Türkmence eğitimi var ve Türkmence sınav oldu ve bu sayede resmen tanınmış oldu. Öğrencilerin aldığı diploma resmiyet kazandı ve bakanlık sınavlarına girebildiler. Sonra ortaokul geldi, sonrasında da lise. Şimdi resmen eğitim bakanlığında bir Türkmen eğitimi var. Nasıl diğer okullarda aldıkları puana göre sınava katılıyorlar Türkmence okuyan öğrenciler de aynı hakka sahip oldular.
ORSAM: Derslerin tamamının Türkçe olduğu Esas okullar ve derslerin Arapça yapılıp haftalık belli bir saat Türkçe dersi alınan Şumul okulları var. Bir Türkmen öğrencinin hem dilini koruması hem de başarılı olabilmesi için nasıl bir eğitim sisteminin olması gerektiğini düşünüyorsunuz?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Türkmen okulları söylersek Esas okul olması lazım. Yalnız o bölgelerde Türkmen çoğunluğu var ve Türkmence okumak isteyenler var. Özellikle Türkmen olması şart değil. Kürt olabilir, Arap olabilir. Bizim birçok Şumul okullarımızda Arap çocuklar, Kürtler, Türkmenler var. Ama bunlar kesinlikle Esas okul okusunlar diye bir şey yok. Ama Şumul okullarda da eğitim yapıyorlar. Ben bazen gidiyorum Şumul okullarda derse giriyorum. Eğitim gayet güzel. Türkmen çocuklarla birlikte Arap ve Kürt çocuklar beraber okuyorlar. Soruyorum sen neden burada okuyorsun. Bir dil olarak öğrenmek istiyorum diye cevaplıyor. Ama bizim eğitimimizi yani Türkmen eğitimini esas muhafaza eden Esas okullarımızdır.
ORSAM: Uzun vadede Türkmence eğitimin sorunlarının çözümü için ne gibi projeleriniz vardır?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Biraz önce söylediğim gibi bizim enstitülerimiz var. Bize öğretmen yetiştiriyorlar. Her sene bize 20-30 öğretmen geliyor. Bunun şimdi bize faydası var. Kız ve erkek öğretmenlerin hemen atamasını yapıyoruz. Tabi bunlar ilkokul. Ortaokul ve liselerimiz için de öğretmene ihtiyacımız var. Fakültelerimiz olması lazım ki oradan mezun olanlar eğitime katkıda bulunsun. Bunun için de Türkmence dilinde bir üniversitemiz olması gerekmektedir. Tabi bu proje olarak gerçekleşti. 2006-2007’de bir Fuzuli Üniversitesi kurma projesi vardı. Yerine kadar belli oldu. Tazehurmatu’da karar kılınmıştı. Rahmetli Doktor İhsan Doğramacı vardı burada. Onun da çok çalışması oldu bu üniversite için. Projeler yapıldı fakat şimdiye dek bir sonuç çıkmadı. Temenni ederim o üniversite olursa gelecekte Türkmen eğitimine çok faydası olur.
ORSAM: Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?
ŞEN ÖMER MÜBAREK: Sağ olun. Çalışmalarınızda başarılar dilerim. Tabi eğitim konusunda çalışmak öyle kolay bir iş değildir. ORSAM olarak çalışmalarınızın bize de faydası olacaktır. Siz burada herkesle görüştünüz. İnşallah sizde işlerinizde başarılı olursunuz ve bizde bundan fayda görürüz.
ORSAM: Teşekkür ederiz.
* Bu söyleşi ORSAM uzmanları tarafından 17 Kasım 2012 tarihinde Irak’ın Kerkük şehrinde gerçekleştirilmiştir.
