İsmet M. Halit: “Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Dahilindeki Türkmen Okullarında Yeterli Sayıda Nitelikli Öğretmen Bulunmamaktadır.”
Irak’ta Türkmence eğitimi her bölgede farklı sorunlarla karşı karşıyadır. Sahip olduğu federal haklar çerçevesinde Irak merkezi hükümetinden farklı bir eğitim sistemine sahip olan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) sınırlarındaki Türkmence eğitiminin durumu, sorunları da diğer Türkmen bölgelerinden bazı farklar taşımaktadır. Hem bunları tespit etmek hem de IKBY eğitim sistemini anlamak açısından yakın zaman önce kurulan hükümette Eğitim Bakanı olarak yer alan Dr. İsmet M. Halit ile Erbil’deki bakanlık binasında bir görüşme gerçekleştirdik. Bakan, IKBY eğitim sistemi, eğitimin sorunları ve Türkmence eğitiminin durumu hakkındaki görüşlerini ORSAM ile paylaştı.
ORSAM: Kendinizi okuyucularımız için kısaca tanıtabilir misiniz?
İSMET M. HALİT: IKBH Eğitim Bakanı Dr. İsmet Halit.
ORSAM: Irak genel eğitim sistemi çerçevesinde Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ndeki (IKBY) eğitim sistemini kısaca tanıtabilir misiniz?
İSMET M. HALİT: Kürdistan Bölgesi, federal Irak içinde federal bir bölgedir. Irak’taki Kürdistan bölgesinde yaşayan insanlara eğitim hizmetlerini sağlamaktayız. Yaklaşık olarak bir milyon altı yüz bin öğrencimiz bulunmaktadır. Yüz altmış bin civarında ise öğretmen ve yetkili istihdam etmekteyiz. Bu sürece dahil olan yüksek sayılara baktığınızda, eğitim sistemimiz yüksek sayıdaki bir nüfusa hizmet vermektedir. İlkokul ve ortaokullarımızın yanı sıra eğitimin ön kademesi olan anaokulları temel kurumlarımızdır. Anaokulu ve ilkokul dokuz yaşına kadar aralığı kapsamaktadır. On, on bir ve on iki yaşları ise ortaokul yaş aralığını oluşturmaktadır. Ayrıca meslek liselerimiz de bulunmaktadır ancak bu okullar henüz yeteri kadar iyi seviyede değildir. Bu nedenle planımız meslek okullarını güçlendirmektir. Bu amaca yönelik olarak meslek eğitimini desteklemek için Almanya ile anlaşma yapmaya karar verdik. Önümüzdeki öğrenim dönemlerinde bu okullara öğrenci almaya başlayacağız çünkü bu okullar büyük ve modern merkezler halinde inşa edilecekler. Bu nedenle de meslek okullarının yapılandırılması ve araç-gereç temini yaklaşık olarak iki yıllık bir zamana ihtiyaç duymaktadır. Kısaca durum budur. Kürdistan’da bizler değişik dillerde eğitim vermekteyiz ve dini inançların farklılığına saygı duymaktayız. Bu nedenle Türkmen ve Süryani okullarımız bulunmaktadır. Buna ek olarak Hıristiyanlar, Yezidiler ve Müslümanlar için farklı dini çalışmalar da bulunmaktadır. Eğitim sistemimizin genel durumu kısaca bu şekildedir.
Kürdistan’da hızlı nüfus artışından muzdaripiz. Yani her yıl her yıl yaklaşık yüz otuz bin yeni öğrenci ilkokullara ve otuz bin öğrenci anaokullarına başlamaktadır. Bu yüksek sayılara araç ve tesis temin etmek şüphesiz ki kolay bir misyon değil. Bazen çok zor bir görev haline gelebiliyor. IKBY önceliğini eğitime destek vermek olarak belirlemiştir ve eğitim sisteminin geliştirilmesi için ek mali destek vermeye başlamıştır.
Öte yandan öğretmenlerin eğitilmesinin gibi hususların yanı sıra programların değiştirilmesi ve güncelleştirilmesi gibi sorunlarla da karşılaşmaktayız. Öğretmenlerin eğitimi ve programların değiştirilmesi ve güncelleştirilmesi üzerinde devam eden çabalarımız mevcuttur. Ancak bazı durumlarda teknolojik gelişmeler bizim icraatlarımızdan daha hızlı olmaktadır. Bu nedenle mevcut piyasa talepleri, ihtiyaç duyulan bilgi ile öğretmenlerin kapasitesi, tesisler ve öğrencilerin seviyesi arasındaki açıkla karşı karşıya kalmaktayız. Sonuç olarak özetle tüm bunlar bizler için ağır sorunlar ortaya çıkarmaktadır.
ORSAM: IKBY’deki eğitim sorunları sizce nelerdir. Bu sorunların üstesinden gelmek için ne gibi planlarınız ve projeleriniz bulunmaktadır?
İSMET M. HALİT: En önemli sorun hızlı nüfus artışı. Hızlı nüfus artışı oranlarına sahip olduğunuzda her yıl karşılamanız gereken yeni ihtiyaçlar ortaya çıkmaktadır. İkinci mesele ise mevcut sistem yeterince modern değil, bu nedenle de sistemin değişmesi ve reforme edilmesi gerekiyor. Bu da oldukça fazla çaba isteyen bir iştir. Buna ek olarak yeni binalara, öğretmenlerin eğitilmesine ve yeni öğretmenlere ihtiyacımız bulunuyor. Bu gibi şeyler Avrupa’daki gibi istikrarlı bir nüfusa sahip olmayan tüm ülkelerde yaşanan zorluklardır. Bu gibi durumlarda aynı okullarla, aynı tesislerle ve öğretmenlerle ilgilenirsiniz, ancak her yıl ortalama yüz otuz bin yeni öğrenciye sahip olmak bu görevi oldukça zorlaştırmaktadır.
ORSAM: Erbil’de Türkmence eğitim veren okullar bulunmaktadır. Bu okulların genel durumu, yaşanan sorunlar ve genel durumu hakkında bilgi verebilir misiniz?
İSMET M. HALİT: Türkmen okulların durumu diğer okullara çok benziyor. Tek farklı durum Türkmen nüfusu oldukça az. Tüm okullardaki toplam öğrenci sayısı bin yedi yüz civarındadır. Yani genel toplamdaki öğrenci sayısı ile karşılaştırıldığında oldukça az sayıdalar. Hepsi için eğitim hizmetlerini sağlamaktayız ve bazen okullardan uzakta ikamet edenlerin okullara katılımını sağlamak için ulaşım hizmetlerini sağlamaktayız. Aslında bu hizmet Türkmenlere sağladığımız bir ayrıcalıktır. Fakat Türkmen okullarında yeterli sayıda dersleri ve konuları öğretebilecek öğretmen bulunmamaktadır. Bu yüzden öğretmenler için eğitim merkezi açarak bu sorunun üstesinden gelmeyi planlamaktayız. Yeni öğretmenler almaya başladık. Türkmen, Süryani ve Kürt okulları ve öğrencileri arasında hiçbir fark bulunmamaktadır. Hepsi aynı sorunlarla karşılaşıyorlar.
ORSAM: Son olarak Türkiye ile eğitim alanında yürütülen işbirliği konusunda neler söyleyebilirsiniz?
İSMET M. HALİT: Türkiye gerçekten Kürdistan bölgesi için eğitim, kültür ve diğer tüm alanlardaki en güçlü ortaktır. Zaten Bilkent ve Işık gibi Türkiye menşeli özel okullarımız bulunuyor. Bu okulların fikir alışverişi için önemli bir köprü olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle Kürdistan’daki bu okulları güçlü bir şekilde desteklemekteyiz. Hızlı bir şekilde büyüyorlar. Öte yandan bu okullar daha iyi eğitim alabilmeleri açısından Türkmen öğrenciler için de önemli bir fırsattır. Bu okulların seviyesi oldukça iyi durumdadır. Bu faaliyetlerin artması ve burada daha çok okulun yatırım yapmasını sağlamak Türkmen öğrenciler için de önemli bir fırsattır. Öte yandan bizler de Türkmen okullarını desteklemeye devam edeceğiz çünkü bu destek hem bir ihtiyaç hem de anayasal sorumluluğumuzdan doğan bir taahhüttür. Bunlara ek olarak bunu yapmaktan da büyük bir mutluluk duymaktayız.
ORSAM: Bize ayırdığınız değerli vaktiniz ve cevaplarınız için çok teşekkür ederiz.
* Bu söyleşi ORSAM uzmanları tarafından 20 Kasım 2012 tarihinde Irak’ın Erbil şehrinde gerçekleştirilmiştir.
