Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı
İstanbul’da 28-30 Ocak tarihleri arasında TASAM (Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi) tarafından ‘İslam Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Forumu’ düzenlendi. Böylece, Uzakdoğu’dan Balkanlara, Rusya Federasyonu’ndan Ortadoğu’ya, Avrupa’dan Kuzey ve Güney Afrika’ya kadar Müslümanların yaşadığı ülkelerdeki düşünce kuruluşları tarihte ilk defa bir araya geldi.
İslam ülkelerinde düşünce kuruluşları son on yıl içinde kurulmaya ve kurumsallaşmaya başladı. Henüz oldukça yeniler. Bu nedenle, böyle bir toplantıyı on yıl önce bile gerçekleştirmek mümkün değildi. İstanbul Forumu, İslam ülkeleri düşünce kuruluşlarının belli bir olgunluğa geldiğini gösteriyor. Bundan sonra, İstanbul Forumu ile başlayan süreç her yıl farklı bir islam ülkesinde yapılacak benzer forumlarla kurumsallaşmalıdır. ‘İslam Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu’ kurularak deneyim, bilgi ve analiz paylaşımı sağlanmalıdır. Böylece, düşünce kuruluşlarının başta hükümet ve devletle ilişkiler, bütçe ve kalıcı kadro (tam zamanlı bölge veya konu uzmanı bulunması ve istihdamı) sorunları olmak üzere mevcut sorunları ele alınabilir, sorunlara çözüm yöntemleri tartışılabilir.
İslam ülkelerinin hemen hemen tamamında demokratik sorunlar olduğu için söz konusu ülkelerde hükümetler ve devletler sivil toplum kuruluşlarına ve düşünce merkezlerine kuşkuyla yaklaşmaktadır. İslam ülkelerinde kamu şemsiyesi altında bulunmayan şirket, dernek veya vakıf olarak örgütlenmiş bulunan düşünce kuruluşları kamu yararına görülmemektedir. Maddi ve siyasi yönden devlet desteğinden yoksun bırakılmakta, yabancı güçlerle işbirliği ile suçlanmakta, hükümetlerin icraatlarını eleştiren ve desteklemeyen analizlere müsaade edilmemektedir. Ancak, bir kamu kurumu (genellikle dışişleri bakanlığı, cumhurbaşkanlığı, başbakanlık, kamu üniversitesi) altında faaliyet gösteren düşünce kuruluşlarının kontrollü yaşamasına müsaade edilmektedir. Düşünce kuruşları çalışanlarının kamu kurumları ve siyasi partilerle geçişkenliği ya bulunmamakta ya da çok zayıftır. İşlenmiş veya ham bilgi devlet tekelindedir. İslam ülkelerinde devlet, ülke güvenliğini gerekçe göstererek tekelinde tuttuğu ham ve işlenmiş bilgiyi düşünce kuruluşları ile paylaşmamaktadır. İslam ülkelerinde işadamları ve işadamları kuruluşlarına verilen maddi ve siyasi destek düşünce kuruluşlarından esirgenmektedir. Örneğin, özel sektör düşük vergilerle, istihdam ve ihracat teşvikleriyle teşvik edilmektedir. İslam ülkeleri devlet başkanları, cumhurbaşkanları, başbakanları ve dışişleri bakanları iç ve dış gezilerinde işadamlarına yer verirken düşünce kuruluşları temsilcilerine yer vermemektedir. İslam ülkelerinde özel sektörde düşünce kuruluşlarına karşı duyarsızdır. Özel sektör, düşünce kuruluşlarını gereksiz ve hükümetle ilişkilerini bozabilecek potansiyel bir tehdit unsuru olarak gördüğü için maddi ve manevi yönden desteklemek bir yana, tamamen uzak durmayı tercih eder. Özel sektörde, sivil ve askeri kamu kurumlarda düşünce kuruluşlarına proje verme geleneği de oldukça zayıftır. Bununla birlikte, İslam ülkelerinde hükümetler ve devletler, yerel düşünce kuruluşlarının başka ülkelerden ve yabancı stk’lardan proje almasını ve mali destek görmesini de hoş karşılamazlar. Bu nedenle, İslam ülkelerinde düşünce kuruluşlarının proje üretimi genelde zayıf, sağlıksız, bilimsel bilgi ve araştırmadan uzaktır.
İslam ülkeleri arasında da üst düzey siyasetçiler ve işadamları arasında ilişkiler bulunmasına rağmen, aydınlar ve aydınların kuruluşu olan düşünce merkezleri arasında bağ bulunmamaktadır. İslam ülkeleri arasında bilgi ve analiz üretimi ve paylaşımı olmadığı için, bir İslam ülkesi diğeri hakkındaki bilgi ve analizi Batı ülkelerinden almaktadır. Bu mevcut durumda, İslam ülkeleri birbirlerini Batı filtresi ve gözlüğü ile görmek zorunda kalmaktadır. Sonuç olarak, bu nedenlerden dolayı İslam ülkeleri düşünce kuruluşları arasındaki iletişim henüz kahvehane sohbetini aşamamıştır.
