Fas
Fas bakanı Afrika İşbirliği Delegesi Mochine Jazouli; Fas, Tunus, Cezayir, Nijer, Çad, Mısır ve Sudan’dan gelen bakanlık temsilcileri arasında 6 Aralık Cuma günü İtalya, Roma’da düzenlenen toplantıda Rabat’ın kardeş ülke Libya’nın insanı kayıplarını ve ülkenin içinde bulunduğu karmaşık istikrarsız yapısını büyük endişeyle takip ettiğini belirtti.
Uluslararası Enerji Ajansı (International Energy Agency) ve Fas arasında, enerji güvenliği, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, kapasite geliştirme, veri ve istatistik alanlarında 2020-2021 dönemi için Paris’te ortak çalışma programı imzalandı.
Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (International Fund for Agricultural Development) ile Fas ortaklaşa, savunmasız hanelerin iklim değişikliğiyle yüzleşmesine yardımcı olmak için 82.6 milyon € değerinde bir proje başlatmayı kabul etti.
Fas, 9 – 11 Aralık tarihleri arasında Abu Dabi'de düzenlenen yedinci SIAL Middle East 2019 Uluslararası Gıda Fuarı'na katıldı. Yiyecek fuarı, 30 ülkeyi ve 16.000'den fazla ziyaretçiyi temsil eden 1000 katılımcıyı ağırlayacak. Şovda tanıtılacak olan Fas ürünlerinden bazıları baharat, bal, kuskus, hurma, safran, zeytinyağı, argan ürünleri, badem ve kuru incir.
Kral 6. Mohammed 9 Aralık Pazartesi günü, Salé'nin Hssain semtinde, tadilat ve yeniden yapılandırılmaların ardından Maémoura Ulusal Futbol Merkezi’nin yeni adıyla Auguste Mohammed VI Futbol Kompleksi açılışında yer aldı. Yeni kompleks, FIFA standartlarına uygun olarak tasarlandı ve onu dünyanın en büyüklerinden biri haline getiren gelişmiş tesis ve ekipmanlarla donatıldı.
Sahte vize başvurusu hazırlamaktan sorumlu biri kadın olmak üzere üç kişilik çete Kazablanka’daki adli polis taradından yakalandı. Üç sanık, ekonomi başkentinin Temyiz Mahkemesi’nde savcılık ofisine getirildi.
ABD’nin Batı Sahra sorununa desteğini güvence altına alabilmek için Kral 6. Mohammed, Birleşik Arap Emirlikleri ile uzlaşma yolunu uygun gördü.
Ulusal Elektrik ve İçme Suyu Ofisi’nin (l’Office National de l’électricité et de l’eau potable) yeni geliştirme modeli için Alman Kreditanstalt für Wiederaufbau kurumu 32 milyon dirhemlik (3 milyon €) bağışta bulundu.
Karim Cheikh, GIMAS (Fas havacılık ve uzay endüstrisi grubu) başkanı olarak tekrar seçildi (federasyonun genel kurulunda oyların% 95’ini aldı); 9 Aralık'ta ekonomi metropolu Kazablanka'da oylama gerçekleşti. Fas İşletmeler Genel Konfederasyonu'na (CGEM) bağlı olan sektörel federasyonun açıklamasına göre, üç yıllık Cheikh’in görev süresinin sonuçlarında, son iki yılda % 42'si kadın ve% 38'i yerel entegrasyon oranı olan 17.500 vasıflı işiyle % 20'den fazla büyüyen sektör göstergeleri not düşüldü.
Emmanuel Macron 2020 Ocak ayında Rabat’a ziyareti bekleniyor. Bu yıl içerisinde birkaç kez ertelenen Macron’un Fas ziyaretinin sonunda Ocak ayında gerçekleşmesi planlanıyor.
İspanya Ulusal Seyirci Başsavcısı Jesus Alonso, 11 Aralık'ta Marakeş’te Quadripartite Group üyelerinin Terörizmle Mücadele toplantısı sırasında yaptığı açıklamada, Fas’ın terörle mücadelede lider bir ülke olduğunu söyledi. Alonsa; “İspanya, Fransa ve Belçika gibi Fas da uluslararası toplumun güvenliğini ve istikrarını tehdit eden bu sınır ötesi küresel fenomeni ortadan kaldırmaya kararlı” dedi.
Türkiye dışişleri bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Rabat ile Ankara arasında neredeyse siyasi bir krize yol açan Sahra bölücüsüyle ilgili Türk devlet televizyon kanalı olan TRT World’de yayınlanan videodaki “yanlış anlaşılmayı” reddetti. Yayından birkaç gün sonra Türkiye, Fas hükümetinin bütünlüğünü tam olarak desteklediğinin altını çizdi.
Cezayir
Cezayir Barış Derneği Hareketi (ülkenin en büyük İslam partisi) 8 Aralık Pazar günü yaptığı açıklamada, Perşembe günü yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri için adayların hiçbirini desteklemeyeceğini açıkladı.
Cezayir savcılığı, eski cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika başkanlık döneminde görev yapan iki başbakan da dahil olmak üzere yolsuzlukla suçlanan birkaç eski politikacı için 20 yıl hapis cezası istedi. Toplamda 19 sanık: iki eski başbakan, önde gelen eski politikacılar ve otomotiv endüstrisi iş adamları, kara para aklamadan ofis suistimaline ve gereksiz ayrıcalıklara kadar değişen suçlamalarla karşı karşıya kaldı.
Cezayir’deki yolsuzlukla yargılanan iki eski Cezayir başbakanı Ahmed Ouyahia ve Abdelmalek Sellal, 10 Aralık Çarşamba günü yapılan davada 15 yıl 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Cezayir'in televizyon kanalları ve yazılı basınında, aralık ayı anketi için yaygın destek önerme üzere geniş bir kampanya yürütülüyor. Bununla birlikte, 6 Aralık Cuma günü, binlerce Cezayirli önceki 42. cuma günü gibi sokaklara döküldü ve oylamaya açık bir şekilde karşı çıktılar.
Cezayir’in yeni Fransa büyükelçisi Salah Lebdioui, 10 Aralık Salı akşamı Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron tarafından kabul edildi. Lebdioui, "Cumhurbaşkanı Macron ile görüşmemde; Cezayir ve Fransa'daki durumlar ve iki taraflı işbirliğinin geliştirilmesi umutları hakkında geniş bir görüş alışverişinde bulunma fırsatı buldum” dedi. Özellikle terör ve yasadışı göçle mücadelenin yanında Sahel’de bölgesel çıkarların tartışıldığını vurguladı.
Ülkeyi yöneten ordu, protestolara ve muhalefete karşı daha sert bir tavır aldı. Cezayirli liderler ve gazeteciler, çoğu Cezayirli'nin boykot etmeyi planladığı cumhurbaşkanlığı seçimine aday gösterildi. Komutan Lakhdar Bourega veya General Hocine Benhadid gibi, Hirak’a destek veren Cezayir toplumunun çok saygın figürleri de tutuklandı. Kültürel kimlikleri ya da sosyal kökenleri ne olursa olsun, Cezayirlilerin hepsi bu yozlaşmış rejime bir son vermeyi, hukukun üstünlüğüne bir dönüş ve bağımsız bir adli sistem talep ediyorlar.
Ulusal Bağımsız Seçim Kurumu (l'Autorité nationale indépendante des élections) Başkanı Mohamed Charfi, 12 Aralık’ta yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerine nihai katılım oranını %39,93 olarak 12-13 Aralık gecesi belirtti. Basın toplantısında yurtdışında kurulan ulusal topluluğun katılım oranıyla beraber %41,14 ulaştığını söyledi.
Cumhurbaşkanlığı seçimlerini %64 oranında oy alarak Abdelmadjid Tebboune kazandı. Seçmenler, eski rejimin öğrencileri olarak nitelendirilen (çünkü Buteflika'nın saltanatına dahil oldular) beş aday arasında seçim yaptılar, tüm Buteflika rejiminin sembollerinden ayrılmasını ve hükümet sisteminde köklü bir değişiklik yapılmasını gerektiren bir zamanda kitlesel protestolar tırmandı.
Cezayir'de eski Başbakan Abdulmecid Tebbun, cumhurbaşkanlığı seçimi birinci turunda oyların yüzde 58'ini alarak yeni cumhurbaşkanı seçildi.
Tunus
Tunus hükümeti şekillenirken, İslamcı ve laik rakipler arasında gerilim yaşanıyor. Habib Jemli, mecliste en çok sandalyeye sahip parti olan Ennahda Hareketi tarafından 15 Kasım’dan itibaren yeni hükümet kurma adına siyasi partilerle istişare yapmakla görevlendirildi. Mecliste 217 sandalyeden 38’ini alarak ikinci büyük parti olan Qalb Tounes (Tunus’un Kalbi) ile 22 Kasım’da Jemli görüşmelere başladı. Görüşmeler Ennahda Partisi Başkanı Rashid Ghannouchi’nin Qalb Tounes’da yer alan bazı kişiler üzerindeki yolsuzluk şüphelerinden dolayı (Qalb Tounes'un kurucusu Nabil Karoui, 23 Ağustos'ta kara para aklama suçlamasıyla hapsedildi) hükümetin bir parçası olmaması gerektiğini söylemesi tartışmalara yol açtı. Ennahda başkan yardımcısı Ali el Areedh, sekiz yıldır iktidardaki partisinin bu yolda ilerlemeye devam edeceğini ve yolsuzlukla suçlananlar dışındaki tüm kazanan taraflarla görüşmeye hazır olduklarını söyledi.
Başbakan adayı Habib Jemli Tunus’un siyasi olarak parçalanmış parlamentosunu bir araya getirmek için biraz daha süre istedi. Siyasi açıdan bağımsız bir ziraat mühendisi olan Habib Jemli, geçtiğimiz Ekim ayında yapılan yasama seçimlerinde en fazla sandalye kazanan ılımlı İslamcı parti Ennahda tarafından seçildi. 15 Aralık'a kadar küçük partilerin ve blokların desteğiyle yeni bir hükümet kurma karmaşık görevini üstlendi.
Uzun süren müzakere sürecinin ardından Achaab ve Attayar partileri, yapılacak koalisyonun kırılgan ve siyasi kriz riskini artırabileceği olasılığından dolayı kararlarını başbakan adayı Habib Jemli hükümetine katılamayacakları yönünde açıkladılar.
Çarşamba günü, Özgür Destourian Parti bloğunun başkanı Abir Moussi ile Ennahda bloğundan bir milletvekili arasında gerçekleşen sözlü savaşın ardından parlamento içinde oturma eylemine karar verdi. Tunus parlamentosundaki milletvekilleri 8 Aralık Pazar günü, altı gündür devam eden Özgür Destourian Partisi’nin (17 sandalye / 217) açık oturma eyleminin meclis merkezinde zorla kaldırılmasını istediler.
Şehit Muhammed Zouari'nin erkek kardeşi Radhouane Zouari, "erkek kardeşinin davasının yargı sürecinin durduğunu ve dava ile suçlanan hiçbir yargıç olmadığını söyledi.
Tunus Cumhurbaşkanı Kais Saied, iki ülkenin ekonomik, siyasi ve insani sorunlarını tartışmak üzere 10 Aralık Salı günü Libya Cumhurbaşkanlığı Konseyi Başkanı Fayez al-Sarraj'ı ağırladı. İki lider, toplantıda ekonomik ilişkilere, insanların ve malların kara ve deniz yoluyla serbest dolaşımına, ayrıca güneydoğu Tunus'taki Ras Jedir geçiş noktasının kapatılmasına odaklanıldığını söyledi.
Tunus Cumhurbaşkanı Kais Saied, ülkesinin Libya halkına mümkün olan her şekilde yardım edeceğini söyleyerek, Libya'daki demokratik yolu desteklediğini vurguladı.
Tunus parlamentosu gelecek yıl büyümeyi iki katlayacak ve Arap Baharı sonrasındaki durgunluktan bıkmış bir neslin özlemini giderecek daralmayı amaçlayan yeni ve iddialı 2020 bütçe teklifine destek verdi.
The Arab Banking Corporation (ABC Bank), Tunus’ta ilk kez dijital işlemlere başladı. Bank ABC, Arap bölgesindeki önde gelen bankalardan biridir ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın yanı sıra Avrupa, Asya, Amerika Birleşik Devletleri ve Brezilya’ya yayılmış bankacılık ağı ile faaliyet göstermektedir.
Libya
Trablus merkezli Temsilciler Meclisi Başkanı Sadık Al-Kahili yaptığı açıklamada, "Libya ile Türkiye arasında imzalanan MEB anlaşması, hiçbir komşu veya bölge ülkesinin uluslararası hukuk veya Birleşmiş Milletler deniz hukuku sözleşmesinin ihlalini teşkil etmiyor" dedi.
Yunanistan, Libya'nın BM destekli hükümeti ile Türkiye arasında Akdeniz'deki denizcilik sınırlarıyla ilgili mutabakata ilişkin anlaşmazlıktan dolayı 6 Aralık Cuma günü Libya büyükelçisinin sınır dışı edilmesini emretti. Dışişleri Bakanı Nikos Dendias, elçinin karardan haberdar olması için sabah saatlerinde bakanlığa çağrıldığını ve ülkeden ayrılması için 72 saat verildiğini söyledi. Türkiye dışişleri bakanı hareketi "çirkin" olarak kınadı, Libya dışişleri bakanı bunu "kabul edilemez" olarak nitelendirdi.
Ülkenin çoğunu kontrol eden muhalefet askeri genel başkanı General Hafter, Türkiye'nin Libya'daki Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile anlaşmasına izin verilmemesi konusunda kararlı görünmektedir. Bu bağlamda Genelkurmay Başkanı Faraz al-Mahtawi, Yunan Alpha TV ile yaptığı röportajda, eğer Türk araştırma gemileri Libya kıyılarında göründülerse, onları batırma emrinin verildiğini söyledi.
Yunanistan Hükümet sözcüsü Stelios Petsas, Birleşmiş Milletleri, Türkiye ile Libya arasında bölgede barış ve istikrar için "yıkıcı" olarak nitelendirdiği deniz anlaşmasını kınamaya çağırdı.
Libyalı Akademisyenler Birliği Türkiye ile güvenlik ve deniz anlaşmaları destekledi. Dernek, Libya ve Libyalıların korunmasından Cumhurbaşkanlığı Konseyi'nin sorumlu olduğunu belirten bir açıklamada, münhasır ekonomik bölge mutabakatının böyle bir zamanda imzalanmasının doğru olduğunu ve böylelikle Cumhurbaşkanlığı Konseyi’nin hükümet güçlerinin; Mısır, Rusya, BAE, Suudi Arabistan ve Fransa tarafından desteklenen Halife Hafter’in saldırgan güçlerini yenebileceğini söyledi.
BM Mülteci Ajansı’na göre; son iki ila üç ay içerisinde yüzlerce göçmen Avrupa’ya yerleşme ümidiyle Libya’daki gözaltı merkezlerinde kilitli kalmak için para ödedi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 10 Aralık Salı günü yaptığı açıklamada; ülkesinin Libya’ya asker göndermeye hazır olduğunu söyledi. Böylece Ankara Libya için, iki taraf arasında kısa bir süre önce imzalanan anlaşmadan yararlanarak Fayez el-Sarraj Ulusal Birlik Hükümetine askeri desteğini güçlendirebilir. Türkiye Cumhurbaşkanı, son iki gün içerisinde ikinci kez yaptığı konuşmada "böyle bir talepte bulunursa" Libya'ya askeri personel göndermeye hazır olduğunu vurgulayarak daha talebin gelmediğini belirtmiş oldu.
Alman Dışişleri Bakanı Heiko Maas ülkesinin güçlü duruşunu ve BM’in Libya krizini çözmedeki siyasi yoluna verdiği desteği yineledi.
Türkiye Libya denizcilik anlaşması Akdeniz’de E bölgesi için oyun değiştirici rol üstlendi. 27 Kasım’da imzalanan mutabakat zaptı ile Türk hükümeti ve BM tarafından tanınan Libya hükümeti Doğu Akdeniz’deki egemenliklerini, diplomatik ve ekonomik haklarını koruma konusunda kararlı olduklarını gösterdi. Türkiye ile Libya arasındaki denizcilik etki alanlarını sınırlayan söz konusu protokol, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalandı ve resmi gazetede yayımlandı.
General Halife Hafter kuvvetlerine atfedilen devamlı saldırılar nedeniyle üç aydan fazla bir süre kapalı kalan başkent Trablus’taki Mitiga havaalanında uçuşlar tekrar başladı. Aralık ayı başlarında, Ulusal Anlaşma Hükümeti Ulaştırma Bakanlığı, Mitiga Uluslararası Havalimanı'nın yeniden açılma tarihi olarak aynı ayın 12'sini belirledi. Bakanlık daha önce, Afriqiyah Airways ve Libyan Airlines havayollarının belirtilen tarihlerden itibaren uçuşlarına devam edeceğini, diğer havayollarının kademeli olarak uçuşlarını yeniden başlatmasını tercih edeceğini söyledi.
Libya Temsilciler Meclisi Başkanı Aguila Saleh İssa, Türkiye ile Trablus hükümeti arasında imzalanan son mutabakatın gayri meşru ve anlaşılmaz olduğunu söyledi. "Bu yasal değil. Biz Libya Temsilciler Meclisi olarak bunu reddediyoruz. Libya Silahlı Kuvvetleri de kamuoyu tarafından reddedildi. Libya'nın iç işlerine müdahale etmeye çalışan herkese karşı koyacağız" dedi. Tassoulas ise, Atina’daki Libya Temsilciler Meclisinin varlığının “Libya’da barış ve normalleşmeye doğru kendi gücümüze katkıda bulunmada yardımcı olacağını” söyledi.
Halife Hafter Trablus’u ele geçirmek için “kararlı savaş” ilan etti. Libya Ulusal Ordu komutanı Hafter, Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin “terörist” gruplar tarafından desteklendiğini belirtti. Birleşmiş Milletler’e göre, Hafter’in Trablus saldırısının başlamasından bu yana en az 200 sivil ve 2.000’den fazla savaşçı öldürüldü. Ayrıca savaşta 146.000 insan yerinden edildi.
Libya Ulusal Ordusu lideri Sözcüsü Ahmed el-Mismari, yaptığı açıklamada "Trablus'un kilit bölgelerine ve mahallerine girdik. Çatışmalarda onlarca Türk drone'u düşürüldü" dedi. Libya Ulusal Ordusu Genel Komutanlığı da açıklamasında "Trablus'un kurtarılmasına dönük operasyonda son aşamaya girdik" ifadelerine yer verdi. Al Arabiya kanalı ise, Batılı diplomatların ülkenin kuzeybatısındaki Cenzur kentinde bir araya geldiğini ve ülkeyi deniz yoluyla terk etmeye hazırlandığını iddia etti.
Mısır
Cumhurbaşkanlığı, Cumhuriyet Muhafızlarını yeniden yapılandırdı. Mısır Politik ve Stratejik Araştırmalar Merkezi, eski askeri yetkililerden: Mostafa Shawkat’ı Cumhuriyet Muhafız güçleri başkanı, Ahmed Ali’yi cumhurbaşkanlığı ofisi başkanı, Muhammed Fawzi’yi başkanlık ofisi başkan yardımcısı ve Mısır istihbaratı müdür yardımcısı olarak Nasser Fahmy’yi atadığını açıkladı.
Parlamento 8 Aralık Pazar günü, Terörist Varlıklar Yasası olarak bilinen terörist ve terörist örgütlerin örgütlenmesiyle ilgili 8/2008 tarihli yasanın değiştirilmesine ilişkin bir yasa tasarısını onayladı.
Arap Sanayileşme Örgütü (Arab Organization for Industrialization) ve Madkour Grubu konsorsiyumu, Yeni İdari Başkent'teki (New Administrative Capital) askeri tesiste 20 MW'lık güneş enerjisi santralleri kurma ihalesini kazandı.
Mısır Devlet Başkanı Abdel-Fattah El-Sisi, Afrika liderlerini iklim değişikliği konusundaki sorumluluklarını yerine getirmeye ve kıtada istikrar ve barışı sağlarken zorluklarla yüzleşmeye çağırdı. Sisi konuşmasını 11-12 Aralık tarihlerinde gerçekleşen Aswan (yukarı Mısır) Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma Forumu açılışında yaptı.
Cumhurbaşkanı Abdel Fattah el-Sisi, Güney Afrikalı mevkidaşı Cyril Ramaphosa'yı Ittihadiya başkanlık sarayında kabul etti. Sisi yapılan görüşmelerin “verimli ve derin” olduğunu ve ikili ilişkileri siyasi, ekonomik, güvenlik ve kültürel alanlarda stratejik işbirliği seviyesine yükseltmenin önemi konusunda anlaştıklarını söyledi. Sisi ve Ramaphosa ayrıca Afrika Sorunları için Afrika Çözümleri ilkesini aktive etmenin gerekliliğini de vurguladılar.
11 ülkeden gelen sular, hala 1959 Nil Suları Anlaşması ile kontrol edilen Nil Nehri'ni beslenmektedir. Nehir, Mısır'ın tarımsal ihtiyaçlarının ve iç tüketiminin %90'ını oluşturmaktadır. Etiyopya’nın kuracağı Grand Ethiopian Renaissance Barajı Afrika’daki en büyük baraj olacak. Önemli Nil ülkeleri olan Mısır ve Sudan ile gerilimler artarken, anlaşma sürecine liderliği ABD yapmaktadır.
İsrail önümüzdeki ay Mısır'a gaz ihraç etmeye başlayacak. Mısır, 2015 yılında devlete ait olan İsrail Elektrik Şirketi'ne (IEC) verilen 1.76 milyar dolarlık anlaşmayla karşı karşıya kaldı; çünkü Mısırlı şirketler yıllarca IEC'ye sabit oranda doğal gaz tedarik etmek için uzun vadeli bir sözleşme yapamadılar. Bu anlaşmayı 500 milyon dolara düşürmek için Mısır, tabiri caizse İsrail'den gaz alarak İsrail’e olan akışı tersine çeviriyor.
Cumhurbaşkanı Abdel Fattah el-Sisi, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma Forumu’nda, “Afrikalı Kadınların Rolünü Artırma” başlıklı oturumda Mısırlı kadınların terörle ve ekonomik reformlarla mücadeledeki rolünü vurguladı.
