Siyaset
Iraklı Şii dini merci Ayetullah Ali Sistani, 13 Aralık’ta Cuma hutbesi sonrasında paylaştığı açıklamasında ülkede devam eden hükûmet karşıtı protestolarda göstericilerin öldürülmesini kınadı ve göstericilere karşı işlenen “korkunç suçlarla” ilgili soruşturma çağrısında bulundu. Sistani’nin Kerbela’daki temsilcisi Abdülmehdi Kerbelayi tarafından okunan hutbede ülkedeki silah taşıma ve kullanma yetkisinin tamamen devlet kontrolü altına girmesi gerektiği ve ülkede herhangi bir yabancı silahlı gruba faaliyet gösterme izni verilmemesi gerektiği vurgulandı. Sistani, ayrıca Irak’a dışarıdan müdahaleye karşı da uyardı ve güvenlik güçlerinin Irak ulusuna sadık kalması gerektiğinin altını çizdi. Sistani, gösterilerin başlamasından itibaren şiddet kullanılmaması gerektiğini ifade ettiği gibi göstericilerin güvenlik güçleri tarafından korunması gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle şiddetin ve can kayıplarının artması Sistani’nin tepkisine yol açtığı gibi Sistani’nin göstericilere destek vermeye devam etmesini sağlamaktadır.
BM, Irak’ta devam eden gösterilerde Vesbe Meydanı’nda linç edilerek öldürülen 17 yaşındaki bir gencin ardından UNAMI aracılıyla sosyal medya üzerinden paylaştığı mesajda ülkede şiddetin durdurulması ve bu doğrultuda Iraklı güvenlik güçlerine göstericileri tam koruma çağrısında bulundu. Göstericilerin üzerine ateş açtığı gerekçesiyle protestocular tarafından öldürüldüğü iddia edilen 17 yaşındaki İsmail'in yerde sürüklendikten sonra direğe asıldığı görüntüler sosyal medyada geniş yankı uyandırmıştı. Irak’taki protestolar hakkında bir basın açıklaması yayınlayan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi de hükümet ve göstericiler arasında samimi diyalog çağrısında bulunarak hükümetin acil olarak Irak halkının meşru ekonomik ve siyasi taleplerini göze alarak reform yapması gerektiğini belirtti. Aynı açıklamada BMGK Irak’ın bağımsızlık, egemenlik, birlik ve toprak bütünlüğüne dair verdiği desteği yineledi.
Geçen hafta Haşdi Saabi güçlerinin üç liderine yaptırım uygulamaya başlayan ABD’nin Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Hollanda ziyaretinde İran’ı Irak bağlamında hedef gösteren mesajlar verdi. Irak’taki ABD varlığına ya da çıkarlarına İran üzerinden veya İran ile ilişkili milis güçlerden gelecek herhangi bir saldırıya karşı kesin bir şekilde cevap verileceğini söyleyen Pompeo, İran’a komşularının egemenliğine saygı gösterme ve Irak’taki milis gruplara yardımlarını kesme çağrısında bulundu. Özellikle son zamanlarda ABD askerlerin kullandığı Irak’taki üslere yapılan İHA saldırılarıyla artan gerilimi ve buna müteakiben ABD’nin İran’a yönelttiği tehdit ve yaptırımları, ABD’nin bölgede İran’ı çevreleme siyasetinin bir parçası olarak yorumlamak mümkündür.
Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) tarafından paylaşılan bilgiye göre protestoların başladığı Ekim ayından bugüne Irak’taki olaylarda kaçırılan toplam gazeteci sayısı üçe yükseldi. Daha önce kimliği belirsiz kişilerce alıkonulan ve daha sonra serbest bırakılan iki Iraklı gazetecinin yanı sıra 6 Aralık’ta evinin önünden kimliği belirsiz kişiler tarafından kaçırılan gazeteci Zaid Muhammed el-Hafaci’nin nerede olduğu hala bilinmiyor. Aynı gün Bağdat’ta Kilani Meydanı’nda protestoları takip ederken Ahmed el-Lami isimli bir foto muhabirin de vurularak öldürülmesinin üzerine CPJ, Iraklı yetkililere çağrıda bulunarak yetkililerin gazetecileri korumak için eforlarını fazlasıyla arttırmaları zorunda olduklarını ve bunun için soruşturmaya el-Hafaci’nin kaçırılmasından başlamaları gerektiğini belirtti.
Iraklı göstericiler tarafından yayınlanan bir bildiride istifa eden Başbakan Adil Abdulmehdi’nin yerine Cumhurbaşkanı Berham Salih tarafından atanması beklenen yeni başbakanın nasıl bir profili olması gerektiğine dair detaylar verildi. Protestocuların 2003 işgali sonrasında herhangi bir siyasi makamda oturmuş kimseyi başbakan olarak kabul etmeyeceklerini söyleyen bildiride yeni başbakanın 55 yaşının altında ve bağımsız olması gerektiği vurgulanırken herhangi bir parti ile ilişkisinin olmaması da şartlar arasında yer aldı. Bildiride aynı zamanda yeni atanacak başbakanın göstericilerin taleplerini yerine getirdikten sonra yeni yapılacak seçimlerde aday olmayacağına dair yemin etmesi koşulu bulunuyor. Göstericilerin yayınladığı bu bildiri Iraklı genç nüfusun ülkedeki savaş sonrası mevcut siyasi yapıyı Irak’ın siyasal, sosyal ve ekonomik sorunlarının kaynaklarından biri olarak gördüğünü söylemek mümkündür. Bu bağlamda değişim arayan protestocular mevcut siyasi yapıyı aşağıdan yukarıya bir sosyal hareketle değiştirmek istemektedir.
Güvenlik
Sairun Koalisyonu lideri Mukteda Sadr’ın Necef’teki evi aidiyeti belirlemeyen bir SİHA tarafından saldırıya uğradı. Saldırı esnasında şehir dışında olan Sadr’a yönelik saldırının Sadr'ın Bağdat ve Necef'teki göstericilerin silahlı saldırıya maruz kalmasından sonra yaptığı "göstericileri koruma" çağrısının üstüne geldiğine dikkat çekiliyor.
Selahaddin vilayetinin Samarra ilçesinde İran’a yakın milis güçlere bağlı en az 7 kişi motosiklete yerleştirilen bombanın milis güçlerinin bulunduğu kontrol noktasında patlaması sonucu hayatını kaybetti. Saldırıyı üstlenen henüz çıkmasa da, saldırının arkasında IŞİD’in olabileceği değerlendirilmektedir.
Terör örgütü IŞİD üyeleri tarafından Diyala ilinde bulunan Khana petrol sahasındaki güvenlik güçlerine geçtiğimiz hafta boyunca birçok kez yaylım ateşi açıldı. IKBY’nin peşmerge güçleri tarafından korunan sahaları da hedef alan IŞİD yaklaşık iki haftadır kuzeydoğu Irak’taki saldırılarında Iraklı güvenlik güçlerine mensup en az 14 kişinin hayatını kaybetmesine ve 25 kişinin de yaralanmasına yol açmıştır.
Ekonomi
Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF)’nün yayınladığı rapora göre yaygın yolsuzluk ve rüşvet, zayıf devlet regülasyonu, denetim ve kötü ticari atmosfer Irak’ta özel sektörün gelişimini sekteye uğratmaktadır. Devam eden siyasal istikrarsızlık ve şiddetli protestolar yılın son çeyreğinde ülkenin petrol-harici gayrisafi yurtiçi hasılasını daralmaya götürebilme potansiyelini taşımaktadır. Rapora göre petrol fiyatlarında olası bir düşüş ve vergi toplama konusunda yaşanabilecek açıklar ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılalarında geçtiğimiz yıla kıyasla yüzde 4’luk bir bütçe açığı oluşturabilir.
Sosyal Hayat
Irak’ta hükümet karşıtı gösterilerin sosyal hayata yansımalarından biri de okul grevleri oldu. Bağdat ve bazı güney illerinde dördüncü haftasını dolduran okul grevlerinde protestocu öğrenciler son olarak Kerbela Üniversitesinin girişlerini kapatarak görevlilerin, öğretim üyelerinin ve diğer öğrencilerin girişlerini engellediler. Bu örnekten de okunabileceği gibi, Ekim 2019’dan beri devam eden protestoların Irak’ta hayatın hemen hemen her alanına tesir ettiği görülmektedir. Protestoların meydanları ve sokakları aşıp okulları da etki altına alması gösterilerin artarak büyüyen kitlesini anlamlandırmaya yardımcı olmaktadır.
Artan şiddet olaylarının akabinde Irak’taki Keldani Kilisesi patriği Sako, Irak Hristiyanlığının önde gelenlerinin ortak bir kararla yaklaşan Noel kutlamalarını iptal ettiğini duyurdu. Hayatını kaybeden göstericilerle dayanışma ve birlik göstermek için kutlamaları iptal ettiğini söyleyen Kardinal Sako, ahlaki ve ruhani sebeplerden böyle bir atmosferde kutlama yapmanın imkânsız olduğuna değindi.
