Siyaset
Irak Cumhurbaşkanı Berham Salih, protestocuların kabul etmeyeceği birini aday göstereceğine istifa etmeyi tercih edeceğini söyleyerek Meclisteki Bina Koalisyonunun adayı İdani’ye hükümeti kurma teklifi sunmayacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı’nın ofisinden yapılan açıklamada Salih’in görevinden istifa etmeye hazır olduğu ve bunu milletvekillerinin tasarrufuna bıraktığı belirtildi. Halka hizmet etmeyen bir mevkiden hayır gelmeyeceğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Salih’e tepki gösteren Bina Koalisyonu ise meclisi Salih’i görevden almaya çağırdı. Bina Koalisyonundan yapılan yazılı açıklamada meclisteki en büyük koalisyon oldukları halde başbakan adayı olarak gösterdikleri Basra Valisi Esad el-İdani'ye hükümeti kurma görevi vermeyen Salih’in anayasaya aykırı davrandığı ve cumhurbaşkanlığı yeminini bozduğu savunuldu. Protestocuların ise İdani’nin adaylına sıcak bakmadığı ve İran’a yakınlığı ile bilinen Bina Koalisyonunun protestocuların eleştirdiği eski siyasal düzenin temsilcilerinden olduğu belirtilmektedir.
Berham Salih'in istifa hamlesinin ardından sosyal medya hesabından yazılı açıklama yapan Sadr Hareketi lideri Mukteda es-Sadr, Cumhurbaşkanı’nın partili aday olan İdani’yi kabul etmemesinden dolayı teşekkür etti ve başbakanlık için üç isim önerdi. Muhabarat Dairesi Başkanı olan Mustafa Kazimi'yi birinci sıraya yerleştiren Sadr, yargıç Rahim Ugeyli ile bağımsız ve laik kimliğiyle bilinen Milletvekili Faik Şeyh Ali’yi de Başbakanlık makamına önerdi.
Irak’ta geçtiğimiz haftalarda milletvekilleri arasında gerilime sebebiyet veren yeni seçim yasası mecliste kabul edildi. Yasanın kendilerini hedef aldığını düşünen Kürt partilerin oylamayı boykot ettiği oturuma meclisteki 329 milletvekilinden 184’u katıldı. Yasa tasarısı oy çokluğu ile kabul edilirken tartışma yaratan 15. ve 16. Maddelerin de son hali belli oldu. Yeni seçim yasasının 15. Maddesine göre seçim çevreleri ilçe bazında belirlenecek ve her ilçede en çok oyu alan aday milletvekili seçilecek. Kürtlerin itiraz ettiği 16. Madde ise kadınlar için belirlenen kotanın yüzde 25'le sınırlandırılmasını öngörmektedir. Özellikle 15. Madde bağlamında yeni yasanın siyasi partilerin milletvekili seçimlerindeki rolünü azaltarak bireysel adayların daha rahat temsiliyet hakki elde edebilmesinin önünü açacağı düşünülmektedir.
IHCHR yetkilisi bir kaynağın güncel veriler doğrultusunda paylaştığı bilgiye göre protestoların başladığı Ekim ayından bu yana Irak’ta hayatını kaybeden insan sayısı 489’a, yaralıların sayısı ise 27.000’in üstüne yükselmiştir. Ayrıca protestolar boyunca toplamda 2807 insanın gözaltına alındığı ve 107 protestocunun gözaltı suresinin devam etmekte olduğu vurgulandı.
Güvenlik
Irak’ın Kerkük şehrinde aralarında ABD askerlerinin de bulunduğu askeri üsse füze saldırısı düzenlemesi sonucu 1 Amerikan askeri personeli öldü. Saldırıda yaralananların sayısı açıklanmasa da, IŞİD karşıtı uluslararası koalisyon güçlerinden yapılan açıklamaya göre üssün Cuma günü yaklaşık 30 roket saldırısına maruz kaldığı bildirildi. Saldırının arkasında kimin olduğu ise Irak güvenlik güçlerinin yapacağı soruşturmanın ardından duyurulacağı belirtildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Irak’taki Amerikan diplomatik ve askeri personel sayısını Mayıs 2020 itibariyle yüzde 28 azaltmayı planladığı öğrenildi. Senato Dış İlişkiler Komitesi’ne gönderilen bir bildiride Bakanlık, Bağdat’taki Amerikan Büyükelçiliği’nde 114, Bağdat Diplomatik Destek Merkezi’nde 15 ve Erbil’deki elçilikte çalışan 8 personelini Vaşington’a geri çağıracağını açıklamıştır. Kararın uzun donem etkili olması beklenirken, yetkililer kararın alınmasında son zamanlarda Irak’taki Amerikan misyonunun İran’la ilişkilendirilen paramiliter güçler tarafından hedef alınmasının etkili olduğunu vurgulamaktadır.
İsrail Genelkurmay Başkanı Aviv Kohavi, İran Devrim Muhafızlarına bağlı Kudüs Gücü’nün Irak’a gelişmiş silahlar soktuğunu iddia ederek İsrail’in İran’ın Irak’a yerleşmesine izin vermeyeceğini söyledi.
Irak İçişleri Bakanlığı’nın paylaştığı bilgiye göre Bağdat’ta motosiklete yerleştirilen bir bombanın infilak etmesi sonucu bir sivil hayatını kaybetti, 4 kişi yaralandı. Bir önceki gün ise Savunma Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada Selahaddin vilayetine bağlı Salahiye köyü yakınında askerlerin geçişi sırasında yol kenarına döşenen bombanın patlaması sonucu 2 Haşdi Şabi mensubunun hayatını kaybettiği, 5'nin de yaralandığı belirtilmişti. Saldırıların arkasında IŞİD terör örgütünün olduğu düşünülürken, İŞİD militanları geçtiğimiz haftalarda ülkede çeşitli petrol kuyularına saldırılar düzenlemişti.
Irak’ın Anbar vilayetinde terör örgütü IŞİD’in hücre evlerine yapılan operasyonda Askeri İstihbarat Müdürlüğü 14 şüphelinin gözaltına alındığını açıkladı. Şüphelilerin örgüte istihbarat ve lojistik desteği verdini öne süren yetkililerin, Anbar çölünde konuşlanan İŞİD militanlarını bitirmek için 2017’den bu yana çalışmalarını sürdürdükleri bilinmektedir.
Ekonomi
İKBY hükümeti ekonomik yolsuzlukla itham edilen 41 kamu görevlisinin hapis cezasına çarptırıldığını açıkladı. Bütünlük Komisyonu Başkanı Müşir Reşit tarafından düzenlenen basın konferansında Kürt bölgesindeki özel mahkemelerde an itibariyle 130 yolsuzluk davasının görüldüğü ve yolsuzlukla suçlanan 75 kişinin 34’ünün suçsuz bulunarak tahliye edildiği belirtildi. Komisyon Aralık ayinin başında 2016’dan beri yolsuzlukla mücadele kapsamında toplamda 15 milyon dolarlık mali kaybın engellendiğini duyurmuştu.
Diyala vilayetinin Mendeli kasabasında bulunan Irak-İran Sınır Kapısı tekrar ulaşıma acildi. Geçtiğimiz Ağustos ayında sınır görevlilerinin yolsuzluk yaptığına dair iddialar çerçevesinde Başbakan Abdülmehdi tarafından geçişlere kapatılan sınır kapısı, “gereken soruşturmaların yapılması ve önemlerin alınması” neticesinde yeniden aktif hale getirildi.
Protestoların sürdüğü Irak’ta göstericiler İran ürünlerine karşı yaptıkları boykot çağrısını sürdürmektedir. Boykotun Iraklıların parasının Irak’ta kalmasını sağladığını belirten protestocuların, ülkedeki artan İran nüfuzundan rahatsız olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda boykotun Irak’ın yerli endüstrisini de geliştireceğini vurgulayan protestocular İran ürünlerine karşı boykot sayesinde fiyatlarda düşüş gözlemlediklerini iddia ettiler.
OPEC’in küresel petrol fiyatlarını artırmak için üretimi kısma politikası kapsamında Irak hükümeti Basra’daki devlete ait petrol kuyularında üretimi kısmaya devam ediyor.
Sosyal Hayat
Irak’taki protestoların etkilerinden biri de açlık grevleri oldu. Sosyal medya üzerinden bazı göstericiler yeni seçim yasası çıkıncaya kadar açlık grevine başlayacağını duyurmuşlardı. Açlık grevlerindeki tecrübelerini sosyal platformlarda paylasan Iraklı göstericilerin yeni seçim yasasının çıkmasıyla grevlerini bitirip bitirmeyeceği merak edilmektedir.
