Siyaset
Irak Cumhurbaşkanı Berham Salih, Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ve Haşdi Şaabi Komisyonu Başkan eski Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis'in ABD tarafından hava saldırısıyla öldürülmesinden derin üzüntü duyduğunu belirterek, her iki komutanın da yakın geçmişte terör örgütü IŞİD ile mücadelede önemli rol üstlendiklerini hatırlattı. Salih, Amerikan saldırısını kınayarak olayın hem Irak hem de bölge güvenliği için farklı yansımalara sebebiyet verebileceğini belirtti ve vatandaşlarına itidal çağrısında bulundu.
Cumhurbaşkanı Salih gibi yazılı açıklamada bulunan ve geçtiğimiz aylarda istifa eden Irak Başbakanı Adil Abdülmehdi, Süleymani ve el-Mühendis’in ABD yönetimi tarafından öldürülmesini şiddetle kınadı. Cumhurbaşkanına paralel olarak DEAŞ’a karşı mücadelede Süleymani ve el-Mühendis’in önemli rolüne değinen Abdülmehdi, saldırıyı Irak halkı, devleti ve hükümetine karşı düşmanlık olarak tanımlayarak Irak’ın egemenliğinin ihlal edildiğini belirtti. Ayrıca Abdulmehdi saldırıyı görüşmek üzere Meclis'e olağanüstü toplanma çağrısı yaptı.
Irak Parlamentosu Başkanı Birinci Yardımcısı Hasan el-Kaabi yaptığı yazılı açıklamada, Süleymani ve Mühendis'in ABD saldırısında öldürülmesi nedeniyle Meclisin olağanüstü oturumla toplanacağını bildirdi. Kaabi açıklamasında ABD’nin Irak’taki başına buyruk varlığından duyulan rahatsızlığı ifade ederek meclis oturumda ABD'nin Irak'taki askeri varlığıyla ilgili önemli kararlar alınacağını vurguladı.
Sadr Hareketi lideri Mukteda Sadr, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin ABD saldırısında öldürülmesi dolayısıyla İran'a başsağlığı dileyerek Mehdi ordusu ve tüm ulusal grupları Irak’ı korumak için hazır olmaya çağırdı. Şii lider mesajında ayrıca Kasım Süleymani ve yanındakilerin ‘şehadeti’ dolayısıyla İran halkına taziyelerini bildirdi ve saldırının devrimin mücadele ve azmini durduramayacağını belirtti.
Haşdi Şaabi çatısı altındaki Bedir Tugayları Komutanı ve Irak Meclisi'nde 2'nci büyük parti konumundaki Fetih Koalisyonu lideri Hadi el-Amiri, Kasım Süleymani ve Mehdi el-Mühendis’in öldürülmesine ilişkin yaptığı yazılı açıklamasında ABD askerlerinin Irak’tan çıkarılması için tüm ulusal güçleri aynı safta birleşmeye çağırdı. Bazı Haşdi Şaabi yetkililerinden yapılan bir başka açıklamada ise SİHA saldırısına yönelik bilgilerin Iraklı taraflarca ABD'lilere verilmiş olması ihtimali üzerinde durulduğu ifade edildi.
Irak’ta IŞİD’e karşı mücadele döneminde Terörle Mücadele Kurumu Başkanı görevini yürüten emekli Korgeneral Abdülgani el-Esedi, halka hizmet etmek için Başbakanlık görevine hazır olduğunu açıkladı. İran’a yakınlığı ile bilinen Bina Koalisyonu’nun Esedi’yi aday göstereceği iddia edilirken, Esedi aşiret liderleri ile yaptığı toplantının ardından kendini halkın evladı olarak nitelendirirken, bununla birlikte halkın talepleri dışına çıkamayacağını söyledi.
Irak Meclisi’nde çoğunluğu elinde bulunduran Bina Koalisyonu'nun Cumhurbaşkanı Berhem Salih’e üç aday önerdiği kaydedildi. Eski İletişim Bakanı Muhammed Tevfik Allavi’nin yanı sıra Bina Koalisyonu'nun emekli Korgeneral Abdülgani el-Esedi ile eski Milletvekili ve Korgeneral Tevfik el-Yasiri’nin Başbakanlık makamı için önerildiği not edildi. Bina Koalisyonu’nun bağımsız olan üç kişiyi aday göstermesinin barışçıl göstericilerin talebi doğrultusunda olduğuna dikkat çekildi.
Cumhurbaşkanı Berhem Salih, Japonya’nın Bağdat Büyükelçisi Hashimoto ile gerçekleştirdiği görüşmeden yapılan yazılı açıklamada ülkenin iç işlerine yönelik her türlü dış müdahaleye karşı olduğunu belirtti. Halkın iradesine saygı duyularak reformların gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulayan Salih, Irak'ın yeniden imarı konusunda ise Japonya'nın tecrübelerinden yararlanılabileceğini söyledi.
Güvenlik
İran Devrim Muhafızları’nın seçkin birliği olarak bilinen Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ve Haşdi Şaabi komutan yardımcısı Mehdi el-Mühendis, Irak’ın başkenti Bağdat Havalimanı’nda ABD’nin SİHA aracılığıyla düzenlediği hava saldırısında öldürüldü. Pentagon’dan yapılan açıklamada saldırının Başkan Trump’ın talimatı doğrultusunda düzenlendiği ve saldırının Kasım Süleymani’nin Suriye’den dönüşünü takiben havalimanında onu karşılayan el Mühendis ile birlikte Bağdat Havalimanı’nı terk etmeden gerçekleştirildiği ifade edildi.
Irak'ın başkenti Bağdat'ta Haşdi Şaabi komutanlarını taşıyan bir konvoya daha hava saldırısı düzenlenerek, araçlardaki 6 kişinin öldürüldüğü belirtildi. Bazı yerel medya organlarında verilen haberlerde, hedef alınan araçlarda Haşdi Şaabi çatısı altındaki Ketaib İmam Ali Birliği'ne bağlı komutanların bulunduğu bilgisi aktarıldı. Bu arada olaya ilişkin Reuters Haber Ajansı'nın verdiği bilgiye göre ise söz konusu saldırıda araçlarda bulunan 6 kişi hayatını kaybetti.
ABD Dışişleri Bakanlığı, bölgede artan gerilim nedeniyle Amerikan vatandaşlarına Irak'ı acilen terk etmesi çağrısında bulundu. Büyükelçilikten yapılan açıklamada ABD vatandaşlarının pasaport ve diğer işlemlerinin Erbil'deki ABD Konsolosluğu kanalıyla işletileceği belirtilerek, Amerikan vatandaşlarının Bağdat Büyükelçiliği’ne yaklaşmamaları gerektiği ifade edildi.
ABD’nin ardından Kanada’dan da vatandaşlarına Irak’ı terk etme uyarısında bulunuldu. Kanada Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, vatandaşlara "Devam eden değişken, öngörülemeyen ve potansiyel olarak tehlikeli bir güvenlik durumu nedeniyle Irak'a seyahat etmekten kaçının. Irak'taysanız, güvenli olması durumunda ticari yollardan ülkeden ayrılın." çağrısında bulunuldu.
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo Cumhurbaşkanı Berham Salih’i arayarak, Süleymani ve el-Mühendis’e karşı gerçekleştirilen saldırının ‘ufukta beliren saldırı tehditi’ sonucunda yapıldığını ve dolayısıyla savunmaya yönelik bir eylem olarak görülmesi gerektiğini belirti. Ayrıca KBY Başbakanı Mesrur Barzani ile de telefon görüşmesi gerçekleştiren Pompeo, KBY’nin ABD’ye gösterdiği sağlam partnerlik anlayışı için teşekkür etti.
Haşdi Şaabi yanlısı göstericiler Bağdat'ta korunaklı Yeşil Bölge'deki ABD'nin Bağdat Büyükelçiliğini basarak ABD karşıtı sloganlar eşliğinde elçilik binasına girdi. Büyükelçiliğin kapısını kırarak ateşe veren göstericilere ilk müdahaleyi elçilik binasındaki güvenlik güçleri yaparken, kullanılan gaz bombaları 20 kişinin yaralanmasına sebep oldu. Göstericilerin ABD’nin Haşdi Şaabi‘ye bağlı Hizbullah Tugaylarına düzenlediği saldırıyı protesto etmek için büyükelçiliği bastığı belirtilirken, Haşdi Şaabi’ye bağlı Bedir Tugayları Komutanı Hadi el-Amiri ve Asayib Ehlilhak Örgütü lideri Kays el-Hazali'nin de elçilik binası önünde olduğu gözlemlendi.
ABD’nin Haşdi Şaabi’ye düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybedenler için 3 günlük yas ilan ettiğini açıklayan Başbakan Abdülmehdi protestocuların büyükelçilik binasını terk etmesini talep ederek Irak'taki yabancı misyon temsilciliklerinin korunmasının hükümetin görevi olduğunu kaydetti.
ABD’li diplomatların olayların öncesinde büyükelçilik binasını terk ettiği not edilirken ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği tüm konsolosluk işlemlerinin askıya alındığını duyurarak vatandaşlarının Büyükelçilik binasından uzak durması gerektiğini bildirdi. Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump Twitter hesabından yaptığı paylaşımda Irak’taki büyükelçilik baskınından İran’ı sorumlu tutarak ABD Büyükelçiliğine yapılan saldırıyı İran’ın organize ettiğini ifade etti. Trump aynı zamanda Iraklı yetkilileri Amerikan büyükelçiliğini korumak için güç kullanmaya davet ettiğini söyleyerek geçtiğimiz hafta Kerkük’teki saldırıda hayatını kaybeden Amerikan vatandaşının İran tarafından oldurulduğunu sözlerinin arasına ekledi.
Beyaz Saray’dan yapılan yazılı basın açıklamasında Başkan Trump ’in büyükelçilik baskını nedeniyle Irak Başbakanı Abdülmehdi ile telefon görüşmesi gerçekleştirdiği ve görüşmede Trump’ın Irak’ın Amerikan personeli ve tesislerini korumasının gerektiğinin altını çizdiği vurgulandı.
ABD Savunma Bakanı Mark Esper, Bağdat’taki Büyükelçilik baskını dolayısıyla Irak’taki Amerikan askeri personel ve diplomatlarının güvenliği için gerekli koruma tedbirlerini aldıklarını belirterek büyükelçilikteki personele destek olmak üzere ek askeri kuvvet göndereceklerini açıkladı. Esper, gönderilen asker sayısına ilişkin detay paylaşmazken Amerikan medyasında yer alan bazı haberlerde büyükelçiliğe 100 deniz piyadesinin gönderildiğinin altı çizildi.
Irak Ortak Operasyonlar Komutanlığı’ndan yapılan açıklamada protestocuların tamamının Büyükelçilikten çekildiği ve kurulan çadırların kaldırıldığı belirtildi. Haşdi Şaabi, protestoculara ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği önünden çekilmeleri çağrısı yapmış ancak özellikle Hizbullah Tugayları taraftarları alanda kalmakta ısrarcı davranmıştı.
ABD, İran’a yakınlığı ile bilinen Ketaib Hizbullah örgütünün Enbar'daki El-Harş ve Sellum bölgelerindeki iki mevzisine hava saldırısı düzenledi. Saldırının, geçtiğimiz hafta Ketaib Hizbullah örgütünün Kerkük bölgesinde bulunan koalisyon güçlerine ait bir üsse roketlerle saldırmasına ve bunun sonucunda bir Amerikan vatandaşının hayatını kaybetmesine dair misilleme olarak yapıldığı kaydedildi. Irak Sağlık Bakanlığı, Haşdi Şaabi bünyesindeki Hizbullah Tugaylarının Enbar'daki üslerine düzenlenen saldırıda 28 kişinin öldüğünü, 48 kişinin yaralandığını bildirdi. Irak Cumhurbaşkanı Berhem Salih ise ABD'nin Haşdi Şaabi’nin 45'inci bölüğüne düzenlediği hava saldırısını egemenlik ihlali olarak değerlendirerek ABD savaş uçaklarının Haşdi Şaabi'nin karargahlarından birini hedef almasının iki ülke arasındaki askeri anlaşmaya ters düştüğünü ve bunun Irak'a zarar verdiğini kaydetti. Öte yandan Bedir Tugayları Komutanı Hadi Amiri liderliğindeki ve meclisteki 2'nci parti konumundaki Fetih Koalisyonu, ABD'nin saldırısını kınayarak meclisteki tüm siyasi partilere Irak topraklarındaki tüm yabancı güçlerin çıkarılması için acil bir şekilde karar alınması çağrısında bulundu.
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Irak’taki Ketaib Hizbullah hedeflerine düzenlenen Amerikan hava saldırılarını İran’a verilen net bir cevap olarak değerlendirerek hava saldırılanın bölgede İran’a karşı Amerikan hükümetinin kararlılığını gösterdiğini vurguladı. Misillemenin ardından telefon diplomasisine başvuran Pompeo, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve BAE Genelkurmay Başkan Yardımcısı Şeyh Muhammed bin Zayed al Nahyan ile görüştü. Pompeo ABD'nin kendi vatandaşlarını ve bölgedeki çıkarlarını korumak için İran karşısında kararlı bir şekilde somut adımlar atmaya devam edeceğini belirterek bahsi geçen ülkelere iş birlikleri için teşekkür etti.
Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, Süleymani’nin öldürülmesi nedeniyle İran halkına taziye mesajı iletildi. Süleymani’nin, İran’ın çıkarlarına hizmet etmeye adanmış bir şahsiyet olduğu ifade edilen açıklamada, Rusya’nın Süleymani’nin öldürülmesini bölge çapında gerginliği artıracak maceracı bir adım olarak nitelediği belirtildi. Rusya Dışişleri Bakanlığı ayrıca tüm taraflara tansiyonu artıracak hareketlerden kaçınma çağrısında bulundu.
Ekonomi
ABD’nin Kasım Süleymani ve Mehdi el-Mühendis’e yönelik saldırısının Irak’ta petrol üretiminde herhangi bir aksamaya sebebiyet vermediği açıklandı. Irak Petrol Bakanlığı petrol üretiminin ve ihracatının olaydan etkilenmediğini ancak petrol sektöründe çalışan bazı yabancı isçilerin ülkeyi terk ettiği bildirildi.
Irak Petrol Bakanlığı, cumartesi günü itibariyle Açıklama Nasıriye kentinde bir grup göstericinin petrol kuyusu önünde eylem düzenlemesi ve çalışanların is başı yapmalarına engel olması nedeniyle Nasıriye’de petrol üretiminin geçici olarak askıya alındığını duyurmuştu. Bölgedeki petrol kuyusunda günlük ortalama 80 bin varil ham petrol çıkarıldığını açıklayan Irak Petrol Bakanlığı Sözcüsü Asım Cihat, Nasıriye’deki petrol üretiminin durması nedeniyle meydana gelen açığı Basra vilayetindeki kuyulardan takviye yaparak gidereceklerini söylemişti fakat protestoların yatışması dolayısıyla yetkililer Nasıriye’de petrol üretiminin hafta başında devam edilmesinin planlandığını ifade ettiler.
