Suriyeli Sığınmacılara Yönelik İki Raporun Tanıtım Toplantısı

8 dakika okuma süresi

Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM) ve Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı (TESEV) işbirliğinde hazırlanan “Suriyeli Sığınmacıların Türkiye’ye Etkisi” ve ORSAM tarafından hazırlanan “Suriyeli Mültecilerin Türkiye’ye Ekonomik Etkileri: Sentetik Bir Modelleme” başlıklı çalışmalar 9 Ocak 2015 tarihinde TOBB Üniversitesi’nde gerçekleştirilen toplantı ile tanıtılmıştır.

ORSAM-TESEV raporu üç aylık süre zarfında Adana, Osmaniye, Hatay, Kilis, Gaziantep, Şanlıurfa, Mersin ve Kahramanmaraş’ta yerel yetkililer, sivil toplum kuruluşları, kanaat önderleri, akademisyenler, sanayi ve ticaret odaları, yerel halk ve Suriyelilerle görüşmelerden elde edilen bilgi ve gözlemler neticesinde kaleme alınmıştır. Çalışma, Suriyelilerin Türkiye’de yarattığı toplumsal, ekonomik, siyasi ve güvenlikle ilgili etkileri incelemektedir. Raporda söz konusu başlıklara ilişkin saha çalışmasına dayalı tespitler ve çözüm öneriler yer almaktadır. Genel sınıflandırmanın dışında Suriyeli ağırlayan her ilin kendi demografik yapısı, ekonomisi ve siyasi ortamından kaynaklanan özel durumu söz konusudur. Bu nedenle sınır illerindeki özgün durumu ele alan şehir analizleri de çalışmada yer almaktadır. Çalışma özü itibarıyla üç ana tespite dayanmaktadır. Birincisi Türkiye’deki Suriyelilerin önemli bir kısmı ya uzun yıllar sonra ülkesine dönecek ya da bundan sonraki yaşamlarını Türkiye’de sürdürecektir. İkinci tespit, bu gerçekten hareketle yerel halkın tepkisini önlemeyi de içeren geniş kapsamlı Suriyeli mülteci politikasının hayata geçirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. Konunun bir sosyal uyum meselesi olarak ele alınması gerektiği savunulmakta ve sonuç kısmında karar alıcılara yönelik somut öneriler sunulmaktadır. Üçüncü tespit ise Suriyeli sığınmacılar konusu entegrasyon sürecinin başarılı yönetilmesi durumunda uzun vadede Türkiye’nin toplumsal zenginliği ve çok kültürlü yapısının gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu genel tespitler ışığında karar alıcılara alternatifler sunmak açısından çözüm önerileri de dile getirilmektedir.

ORSAM tarafından hazırlanan diğer çalışma olan ve Kırıkkale Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Öztürkler ile Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Türkmen Göksel tarafından kaleme alınan “Suriyeli Mültecilerin Türkiye’ye Ekonomik Etkileri: Sentetik Bir Modelleme” başlıklı çalışma ise Suriyelilerin ekonomik etkilerini iki boyutta analiz etmektedir. Sentetik modelleme yöntemi ile yoğun bir biçimde göç alan Gaziantep, Hatay, Kilis, Şanlıurfa, Mersin, Adana, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Mardin’de net göç oranı, dış ticaret, istihdam, eğitim, sağlık ve konut gibi ekonomik değişkenlerin Suriyeli sığınmacılar olmasaydı nasıl bir zaman patikasına sahip olacağı tahmin edilmekte ve bu patika değişkenlerin gerçek değerleri ile karşılaştırılarak, sığınmacıların ekonomik etkileri hesaplanmaktadır. Çalışmanın ikinci boyutunda ise Gaziantep, Hatay, Kilis ve Şanlıurfa’da yerel halk ile yapılan yüz yüze görüşmeler yoluyla incelenen ekonomik değişkenlerde mülteci akımı sonrası ortaya çıkan gelişmelere ilişkin o şehirde var olan algı ortaya konarak, değerlendirilmektedir. Çalışmada Gaziantep, Hatay, Kilis ve Şanlıurfa’da kamp dışında yaşayan Suriyeli sığınmacılar ile yüz yüze görüşme yapılarak, onların eğitim düzeyleri, istihdam durumları, gelir durumları, gıda ve kira harcamaları ve çocuklarının eğitim alıp almadığı konularında bilgiler toplanarak değerlendirilmiştir. Çalışmada ulaşılan temel sonuç sığınmacıların ekonomik etkilerinin şehirden şehire önemli ölçüde farklılaştığıdır. Bu farklılaşmada o şehrin ekonomik gelişmişliği ve demografik özelliği yanında o şehre giden sığınmacıların ekonomik ve demografik özelliklerinin de payı vardır. Bu nedenle de, sığınmacılar ile ilgili hükümet düzeyinde ekonomik, sosyal, güvenlik ve politik planlamanın bu yerel farklıkları da dikkate almaları gerekmektedir. Çalışmanın bir diğer önemli sonucu sığınmacıların ekonomik etkilerinin statik analizlerinin yanıltıcı sonuçlar doğurabileceğidir. Bu nedenle değişen koşulları dikkate alan, dinamik ve geniş perspektifli çalışmaların sürdürülmesi politika yapıcılar düzeyinde yapılacak çalışmalara bilgi sağlaması bağlamında oldukça önemli olduğu savunulmaktadır.

Her iki raporun da tanıtımının yapıldığı toplantı ORSAM Başkanı Doç. Dr. Şaban Kardaş ve TESEV Dış Politika Programı Koordinatörü Sabiha Senyücel Gündoğar’ın açılış konuşmaları ile başlamıştır. Toplantıya onur konuğu olarak Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) Başkanı Dr. Fuat Oktay katılmıştır. Oktay konuşmasında rapor hakkında bilgi vererek, “Sunulan raporda Suriyelilerin Türkiye’de yarattığı toplumsal, ekonomik ve siyasi, güvenlik etkilerinin inceleniyor olması ve yine sınır illerine özgün şehir analizlerinin yapılıyor olması bizim için ayrıca bir önem arz ediyor” ifadelerini kullanmıştır. Suriye konusunda Türkiye’nin hangi noktada olduğunu anlatan Oktay, şu an itibari ile 1 milyon 652 bin Suriyeli olduğunu, 10 ildeki barınma merkezlerinde 228 bin kişilik bir misafirin olduğunu açıklamıştır. Sığınmacılara sağlık, eğitim, kültürel, güvenlik alanında bir bütün olarak bakılan bir sistemi kurulduğunu belirtmiştir. Birleşmiş Milletler’in her kademelerinde ifade edildiği üzere mevcut yapının dünyadaki en iyi sistem olduğunu vurgulamıştır. Bu sistem içinde 70 bin civarında çocuğun eğitim gördüğünü, 50 bine yaklaşan yetişkin insanın meslek edindirme kursları, dil kursları dahil olmak üzere kursları bitirdiğini belirtmiştir. Toplama bakıldığında 6,5 milyona yakın sağlık hizmetinin verildiğini de ifade etmiştir. Oktay konuşmasında rapordaki birkaç bulguya dikkat çekerek “Bu problemin kısa vadede bitmeyeceği öngörüsüyle bir uyum sürecinin söz konusu olduğu ve bu uyum sürecinin ne kadar doğru yürütülürse orta ve uzun vadede gerek Türkiye’de gerekse de Türkiye’de bulunan Suriyelilerin sığınmacılar noktasında kendilerine katkısı son derece faydalı olacağını belirtmiştir. Dil, kültürel ve yaşam tarzındaki farklılıkların uyum süreci önünde zorlaştırıcı faktörler olduğunu ifade etmiştir. Oktay raporda yer alan “bütüncül bir politikanın uygulamaya konulması tavsiyesini önemsediklerini, bununla ilgili Türkiye Cumhuriyeti Devleti olarak yoğun bir çalışma yürütüldüğünü belirtmiştir. Kamp içinde olduğu üzere olaya beslenme ve barınma olarak bakmadıklarını, eğitim, sağlık, güvenlik politikaları ve ileriye dönük çalışma hayatına hazırlama yaklaşımıyla bir kültürel faaliyetleri ile bütüncül bir sistemin yürütüldüğünü ifade etmiştir.

Fuat Oktay’ın konuşmasının ardından Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi’nden Prof. Dr. Ahmet İçduygu’nun moderatörlüğünde raporun bulgularının paylaşıldığı panele geçilmiştir. İlk konuşmayı ORSAM Araştırmacısı ve Proje Koordinatörü Oytun Orhan gerçekleştirmiştir. Orhan konuşmasında Suriyeli sığınmacıların Türkiye’de toplumsal, ekonomik, siyasi, güvenlik ve temel hizmetler üzerindeki etkilerini ele almıştır. Ardından raporun yazarlarından TESEV Dış Politika Programı Koordinatörü Sabiha Senyücel Gündoğar söz almıştır. Gündoğar konuşmasında Suriyeli sığınmacıların uyum sürecini kolaylaştırmak üzere sunulan çözüm önerilerini anlatmıştır. Son olarak da ikinci raporun yazarlarından Harun Öztürkler rapor sonuçlarını paylaştığı sunumunu gerçekleştirmiştir.

Tanıtım toplantısı akademisyenler, kamu kurumlarından gelen temsilciler, basın, araştırma merkezleri, diplomatik temsilciliklerden gelen yetkililerden oluşan dinleyicilerin soru ve katkıları ve konuşmacıların yanıtları ile sonlandırılmıştır.