Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı
Özbekistan’da 24 Aralık pazar günü parlamento ve yerel meclis üyeleri seçimleri yapıldı. 17 215 700 kayıtlı seçmenin olduğu seçimde, seçmenler 8 442 sandıkta oy kullandı. Dört partinin katıldığı seçimlerde parlamentonun alt kanadı olan Yasama Meclisi’ne bu yıl ilk defa 150 milletvekilinin seçilmesi öngörüldü. Dört siyasi partinin katıldığı seçimler Yasama Meclisi’nin siyasi partilere ayrılan 135 sandalyesi için yapıldı. 15 sandalye ise bu 24 Aralık seçimlerinden itibaren doğrudan Özbekistan Çevre (Ekoloji) Hareketi için ayrıldı. Böylece, Özbekistan’da dağınık durumdaki birçok çevreci hareket ve örgütü bünyesinde birleştiren bir siyasi güç oluşturuldu. Özbekistan Çevre Hareketi düzenlediği kurultayda 750 delege arasından 15 milletvekilinin seçilmesiyle ilgili seçimler yaptı. Seçimler için, 2003 yılında kurulan ve 162 bin üyesi bulunan Liberal Demokrat Parti’den 135, 1991 yılında kurulan ve 365 bin üyesi olan Özbekistan Halk Demokrat Partisi’nden (NDPU) 134, 2008 yılında Fedakarlar Milli Demokrat Partisi’nin birleşmesiyle yeniden oluşturulan 108 bin üyeli Özbekistan Demokrat Partisi’nden (Milli Tıklanış) 125, 1995 yılında kurulan ve 77 bin üyeye sahip Özbekistan Sosyal Demokrat Partisi ‘Adalet’den ise 123 aday milletvekilliği için başvurmuştu. Katılım oranının yüzde 87,8 olduğu seçimlerde 135 bölgenin 94'ünde milletvekilleri belli oldu. Liberal Demokrat Parti 33, Özbekistan Demokrat Partisi (Milli Tıklanış) 26, Özbekistan Halk Demokrat Partisi (NDPU) 20 ve Özbekistan Sosyal Demokrat Partisi ‘Adalet’ 15 sandalye kazandı. 41 bölgede ise adayların hiçbiri yüzde 50 oy barajını geçemediği için, ikinci tura kalındı. En fazla oyu alan iki aday arasında iki hafta sonra yeniden seçim yapılacağı bildirildi. Özbekistan Parlamentosu'nun üst kanadı Senato'ya girecek 100 senatör ise 24 Aralık’da yapılan seçimde seçilen yerel meclis üyelerinden seçilecek. Liberal Demokrat Parti’nin kazandığı seçimleri 36 ülkeden 250 gözlemci takip etti. 2004'de yapılan parlamento seçimlerini 32 ülkeden 228 gözlemci takip etmişti. 24 Aralık seçimlerine katılan partilerin Devlet Başkanı İslam Kerimov yanlısı olduğu biliniyor. Özbekistan, Avrupa-Atlantik dünyası tarafından dünyanın en baskıcı rejimlerinden biri olarak tanımlanıyor. Doğulu ülkeler (Rusya Federasyonu, Çin, Güney Kore vb.) ve uluslararası örgütler (Bağımsız Devletler Topluluğu, Şanghay İşbirliği Örgütü vb.) ise Özbekistan’ın insan haklarına bakışı ve demokrasi anlayışı ile ilgilenmiyor. Stratejik ve ekonomik ilişkiler yeterli görünüyor. Ancak, ne Batılı ne de Doğulu bakış Özbekistan’ı anlamak için yeterli değildir. Özbekistan’ın Batı tipi bir demokrasiye sahip olmadığı bir gerçektir. Ancak, Özbekistan’ın Batı tipi demokrasiye sahip olmaması bu ülkenin geri, antidemokratik ve totoliter bir ülke olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde, stratejik ve ekonomik ilişkilerle yetinerek Özbekistan’ı anlamaya çalışmamak da kolaycılıktır. Özbekistan’ı anlamak için Orta Asya’da devlet geleneği olan, yüzyıllardır şehir kültürü bulunan, mimariden resime kadar kalıcı eserler vermiş, büyük bilim adamları yetiştirmiş bir ülke olduğunu görmek gerekiyor. Özbekistan’ın Orta Asya’nın en kalabalık (30 milyon), en eğitimli ve ticari yeteneği olan halkına sahip olduğunu bilmek gerekiyor. Özbeklerin Hanlıklar, Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği dönemlerinin mirası ile 21. yüzyılı kavradığını anlamak gerekiyor. Özbekistan’ın dinamik genç nüfusu ile zor bir coğrafya da nasıl istikrar içinde kalabildiğini, Sovyetler Birliği’nin dağılmasını doğal kaynak zenginliğine dayanmadan nasıl atlatabildiğini analiz etmemiz gerekiyor.
