ORSAM: ORSAM okurları için kendini tanıtabilir misiniz?
Dr. Bui Nhat Quang: İsmim Dr. Bui Nhat Quang ve Ortadoğu ve Afrika Çalışmaları Enstitüsü başkanıyım. IMES Vietnam Akademisine bağlı bir kuruluştur ve 2004 yılında kurulmuştur. Hükümetin Ortadoğu ve Afrika’ya yönelik dış politikalarında karar alma mekanizmasına katkıda bulunmak ve yardımcı olmak amaçlarına hizmet etmekteyiz. Bu yedinci yılımız ve Afrika ve Ortadoğu ülkeleri üzerine bazı araştırma projeleri yürütme çabaları içerisindeyiz. Bu çalışmalarımızın bazıları, çok önemli bir hususu teşkil eden Ortadoğu ve Kuzey Afrika’daki sosyo-politik ayaklanmaları içermektedir. Önümüzdeki iki yıl içerisinde yani 2012 ve 2014 yılları arasında çok önemli işlere imza atmamız beklenmektedir. Her üç ayda bir hükümete bölgedeki gelişmeleri, gelişmelerden çıkarılacak dersleri ve deneyimleri içeren bir rapor sunma zorunluluğumuz bulunmaktadır. Buradan hareketle, bu araştırma projelerinde bize düşen en önemli görev Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgelerindeki önemli ülkeler üzerinde araştırma çalışmaları yapmaktır. Bu ülkelerden bazıları İran, Türkiye ve Kuzey Afrika ülkeleridir. Biz Türkiye’yi Ortadoğu’daki en önemli ülkelerden bir olarak tanımlamaktayız. Şuanda da Türkiye Cumhuriyeti ile ilgili araştırma projeleri yürütmekte ve 2020 yılına kadarki süreçte Türkiye ile gerçekleştirilebilecek işbirliği olanaklarını araştırmaktayız. Bu projeler kapsamında, Türk toplumunun sahip olduğu belirgin özellikleri ve ülkeyi başarılı bir şekilde kalkınmaya götüren başarı derslerini tespit etmeyi hedefliyoruz. Türkiye deneyiminden faydalanmayı ve bu deneyimi kendi durumlarımıza uygulayıp uygulayamayacağımızı öğrenmeyi hedefliyoruz. Elbette ki iki ülke arasındaki farklılıkları kabul ediyoruz ancak öte yandan, kalkınma bağlamında iki ülkenin benzer çıkarlara sahip olduğunu da biliyoruz. Hepimiz öncelikli olarak gelişmiş bir ekonomi, sarsılmaz bir toplum ve siyasi istikrarı hedeflemekteyiz.
Vietnam için Türkiye’yi bu kadar önemli yapan şeyler nelerdir?
Türkiye Vietnam için önemli çünkü tüm Ortadoğu bölgesinde pek çok istikrarsızlık faktörünün varlığının farkındayız. Bu bağlamda Türkiye, iyi bir istikrar örneği olarak hizmet edebilir. Türkiye, iyi bir demokrasiye, başarılı bir büyüme modeline ve son yıllarda yakaladığı başarılı bir ekonomik kalkınmaya sahiptir. Türkiye her zaman kalkınmada başarılı olmuştur ve bölgedeki diğer ülkelere takip etmeleri açısından başarılı dersler sunabilmektedir. Gördüğümüz kadarıyla Ortadoğu bölgesinde pek çok zayıf devlet bulunmaktadır. Türkiye üst düzey ilişkilerini de geliştirmektedir. Bizim amacımız Türkiye’nin nasıl bu kadar hızlı ve sürdürülebilir bir şekilde ekonomik kalkınmayı başarabildiğidir
Vietnam’ın Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesine artan ilgisinin nedenleri nelerdir? Vietnam’ın bu bölgedeki çıkarları nelerdir?
Vietnam, Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgelerinde pek çok çıkara sahiptir. 1986 yılında başlayan yenilenme politikaları ile Vietnam dış politikasını bölgedeki ülkelere yönelik olarak genişletmiştir. Bu tarihten itibaren dış politikamızı dünyadaki tüm ülkeler ile dost olma esasına göre şekillendirdik. Çin, ABD ve Avrupa ülkeleri ilişkilerimizi arttırdık. Fakat bu güne kadar, Ortadoğu ve Afrika ülkeleri ile ilişkilerimiz sınırlı kaldı, çünkü bu bölgeler siyasi, pratik ve coğrafik olarak bizden uzaktaydılar. Ancak son zamanlarda Ortadoğu’nun Vietnam için işbirliği açısından iyi bir potansiyele sahip olduğunu gördük. Böle oldukça stratejik öneme sahiptir. Ortadoğu ülkeleri ile dostluğa dayalı siyasi ilişkiler geliştirdik ancak gene de ekonomik anlamda ilişkilerimiz oldukça kısıtlı. Ekonomiyi geliştirebilmemiz için, daha fazla ekonomik işbirliğine ihtiyacımız bulunmakta ve bu nedenle de ekonomik alanlarda Ortadoğu ülkeleri bizim için oldukça iyi ortaklar ve dostlar olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Türkiye’yi önemli bir ticari ortak olarak görmekteyiz.
Özellikle dış politika yaklaşımları dikkate alındığında, Çin ve Vietnam arasında pek çok ortak nokta göze çarpmakta. Çin’in ekonomik liberalleşmeyi hedef alan modeli, Çin’in enerji ihtiyacını karşılamak anlamında önemli olabilecek Ortadoğu, Afrika ve diğer bölgelerdeki ülkeler ile işbirliğinin arttırılmasına öncelikli hedef olarak görmektedir. Bu husustaki düşüncüleriniz nelerdir?
Bu gerçekten zor bir soru. İki ülkenin dış politika yaklaşımlarında pek çok benzer nokta bulunmaktadır. Çin’den oldukça fazla şey öğrendiğimizi söyleyebilirim, çünkü biz yenilenme politikalarına 1986 yılında başlarken Çin bu politikalara 1970lerden önce başlamıştı. Pek çok mevcut ortak bakış açılarımız bulunmaktadır. Her iki ülkede de yönetici parti olarak komünist partiler bulunmaktaydı. Ayrıca kültürlerimizde ve hükümetlerin yaklaşımlarında benzerlikler bulunmaktadır. Çin ve Vietnam arasında bu kadar çok değer ve çıkar benzerliğinin olmasının nedenleri bunlardır. Bu sebeplerden ötürü Çin ve Vietnam arasında benzerlikler bulunmaktadır ancak Vietnam başka bir yaklaşımı benimsemektedir, çünkü Vietnam Çin’den daha küçük bir ülkedir. Bizler Çin’in dünya üzerinde uyguladığı çıkarları, amaçları ve politikaları uygulayamayız. Aslında bizlerin yaklaşımı Türkiye’nin “sıfır sorun siyasetine” daha çok benzemektedir. Bizler sorun istemiyoruz.
Yani Vietnam’ın Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde ve kendi sınırlarındaki önceliği istikrardır.
Evet, bizim politikamız ekonomik işbirliğine daha fazla öncelik vermektedir.
Yani istikrara ihtiyaç duymaktasınız.
Evet, istikrar ve dünya ekonomik sorunlarının çözümüne öncelik veriyoruz.
Ekonomi ve siyasi alanlarda Türkiye-Vietnam ilişkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye ortak tarihe ve değerlere dayalı stratejik derinlik siyaseti izlemektedir. Bu nedenle, birbirimizi değerlendirebiliriz. Bizim için ilişkilerin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Son yıllarda Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde daha fazla çıkarımızın olduğunu düşünüyoruz. Türkiye’yi bölgede önemli bir ortak olarak görmekteyiz. Böylelikle birbirimizle işbirliği yapabiliriz. Küresel sorunları çözmeye çalışıyoruz. Bunların arasında güvenlik boyutu da bulunmaktadır. Bölgedeki sorunların çözümüne Vietnam, Türkiye ile birlikte hizmet edebilir. Türkiye Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde daha önemli bir rol oynamak istiyor ve Vietnam bu anlamda Türkiye ile işbirliği yapabilir.
Çok teşekkür ederiz.
*Bu röportaj Oytun Orhan tarafından 4 Ekim 2011 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir.
