Libya
Trablus merkezli Temsilciler Meclisi Başkanı Sadık Al-Kahili yaptığı açıklamada, "Libya ile Türkiye arasında imzalanan MEB anlaşması, hiçbir komşu veya bölge ülkesinin uluslararası hukuk veya Birleşmiş Milletler deniz hukuku sözleşmesinin ihlalini teşkil etmiyor" dedi.
Yunanistan, Libya'nın BM destekli hükümeti ile Türkiye arasında Akdeniz'deki denizcilik sınırlarıyla ilgili mutabakata ilişkin anlaşmazlıktan dolayı 6 Aralık Cuma günü Libya büyükelçisinin sınır dışı edilmesini emretti. Yunanistan Hükümet sözcüsü Stelios Petsas, Birleşmiş Milletleri, Türkiye ile Libya arasında bölgede barış ve istikrar için "yıkıcı" olarak nitelendirdiği deniz anlaşmasını kınamaya çağırdı.
Libyalı Akademisyenler Birliği Türkiye ile güvenlik ve deniz anlaşmaları destekledi. Dernek, Libya ve Libyalıların korunmasından Cumhurbaşkanlığı Konseyi'nin sorumlu olduğunu belirten bir açıklamada, münhasır ekonomik bölge mutabakatının böyle bir zamanda imzalanmasının doğru olduğunu ve böylelikle Cumhurbaşkanlığı Konseyi’nin hükümet güçlerinin; Mısır, Rusya, BAE, Suudi Arabistan ve Fransa tarafından desteklenen Halife Hafter’in saldırgan güçlerini yenebileceğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 10 Aralık Salı günü yaptığı açıklamada; ülkesinin Libya’ya asker göndermeye hazır olduğunu söyledi. Böylece Ankara Libya için, iki taraf arasında kısa bir süre önce imzalanan anlaşmadan yararlanarak Fayez el-Sarraj Ulusal Birlik Hükümetine askeri desteğini güçlendirebilir. Türkiye Cumhurbaşkanı, son iki gün içerisinde ikinci kez yaptığı konuşmada "böyle bir talepte bulunursa" Libya'ya askeri personel göndermeye hazır olduğunu vurgulayarak daha talebin gelmediğini belirtmiş oldu.
General Halife Hafter kuvvetlerine atfedilen devamlı saldırılar nedeniyle üç aydan fazla bir süre kapalı kalan başkent Trablus’taki Mitiga havaalanında uçuşlar tekrar başladı.
Tobruk’taki Libya Temsilciler Meclisi Başkanı Aguila Saleh İssa, Türkiye ile Trablus hükümeti arasında imzalanan son mutabakatın gayri meşru ve anlaşılmaz olduğunu söyledi. "Bu yasal değil. Biz Libya Temsilciler Meclisi olarak bunu reddediyoruz. Libya Silahlı Kuvvetleri de kamuoyu tarafından reddedildi. Libya'nın iç işlerine müdahale etmeye çalışan herkese karşı koyacağız" dedi. Tassoulas ise, Atina’daki Libya Temsilciler Meclisinin varlığının “Libya’da barış ve normalleşmeye doğru kendi gücümüze katkıda bulunmada yardımcı olacağını” söyledi.
Halife Hafter Trablus’u ele geçirmek için “kararlı savaş” ilan etti. Libya Ulusal Ordu komutanı Hafter, Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin “terörist” gruplar tarafından desteklendiğini belirtti. Birleşmiş Milletler’e göre, Hafter’in Trablus saldırısının başlamasından bu yana en az 200 sivil ve 2.000’den fazla savaşçı öldürüldü. Ayrıca savaşta 146.000 insan yerinden edildi.
Libya Ulusal Ordusu lideri Sözcüsü Ahmed el-Mismari, yaptığı açıklamada "Trablus'un kilit bölgelerine ve mahallerine girdik. Çatışmalarda onlarca Türk drone'u düşürüldü" dedi. Libya Ulusal Ordusu Genel Komutanlığı da açıklamasında "Trablus'un kurtarılmasına dönük operasyonda son aşamaya girdik" ifadelerine yer verdi. Al Arabiya kanalı ise, Batılı diplomatların ülkenin kuzeybatısındaki Cenzur kentinde bir araya geldiğini ve ülkeyi deniz yoluyla terk etmeye hazırlandığını iddia etti.
– Libya'daki Birleşmiş Milletler Destek Misyonu (UNSMIL) başkanı Ghassan Salame, ABD delegasyonu tarafından son birkaç gün içinde çeşitli Libyalı partilerle yapılan toplantıları cesaret verici olarak nitelendirdi.
– İçişleri Bakanı Fethi Başağa, Türkiye'de eğitim sınıfına giren Libyalı polis akademisi öğrencisinin mezuniyet törenine katıldı.
– Dışişleri Bakanlığı İkili Siyasi İşler ve Denizcilik-Havacılık-Hudut Genel Müdürü Büyükelçi Çağatay Erciyes, geçen hafta Türkiye ile Libya arasında imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası'ndan sonra Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) sınırlarını gösteren haritayı sosyal medyada paylaştı.
– Libya Devlet Yüksek Konseyi tarafından yapılan yazılı açıklamada; Ulusal Mutabakat Hükümeti Başkanlık Konseyi’nin herhangi bir ülkeyle özellikle Libya’nın kaynaklarını koruyacak ve güvenliğini arttıracak mutabakatlar imzalama hakkı olduğunu vurguladı. Buna istinaden Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım’da imzalandığı duyurulan “Güvenlik ve İşbirliği Mutabakat Muhtırası” ve “Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat”ın, Libya’nın kaynaklarının korunması bakımından önemli olduğunu bildirdi.
– Libya'nın BM destekli hükümet yetkilileri, ülkenin iç savaşında rakipleriyle birlikte savaşan Rus paralı askerlerin konuşlandırıldığı iddiasıyla Moskova ile yüzleşmeyi planladıklarını söyledi. Trablus merkezli Devlet Yüksek Konseyi Başkanı Khaled El Meshri “Tüm kanıtları toplayıp yetkililere sunduktan sonra Rusya’yı ziyaret edeceğiz” dedi. Bu ziyaretin ne zaman gerçekleşeceği henüz belli değil.
Fas
Fas Afrika İşbirliği Delegesi Mochine Jazouli; Fas, Tunus, Cezayir, Nijer, Çad, Mısır ve Sudan’dan gelen bakanlık temsilcileri arasında 6 Aralık Cuma günü İtalya, Roma’da düzenlenen toplantıda Rabat’ın kardeş ülke Libya’nın insanı kayıplarını ve ülkenin içinde bulunduğu karmaşık istikrarsız yapısını büyük endişeyle takip ettiğini belirtti.
Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (International Fund for Agricultural Development) ile Fas ortaklaşa, savunmasız hanelerin iklim değişikliğiyle yüzleşmesine yardımcı olmak için 82.6 milyon € değerinde bir proje başlatmayı kabul etti.
ABD’nin Batı Sahra sorununa desteğini güvence altına alabilmek için Kral 6. Mohammed, Birleşik Arap Emirlikleri ile uzlaşma yolunu uygun gördü.
Fransa Devlet Başkanı Emmanuel Macron 2020 Ocak ayında Rabat’a ziyareti bekleniyor. Bu yıl içerisinde birkaç kez ertelenen Macron’un Fas ziyaretinin sonunda Ocak ayında gerçekleşmesi planlanıyor.
Türkiye dışişleri bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Rabat ile Ankara arasında neredeyse siyasi bir krize yol açan Sahra bölücüsüyle ilgili Türk devlet televizyon kanalı olan TRT World’de yayınlanan videodaki “yanlış anlaşılmayı” reddetti. Yayından birkaç gün sonra Türkiye, Fas hükümetinin bütünlüğünü tam olarak desteklediğinin altını çizdi.
Giderek derinleşen ticaret açığından dolayı Faslı işletmelerin artan şikayetleri nihayet Fas Ticaret ve Sanayi Bakanı Moulay Hafid El Alamy’yi Türkiye ile Serbest Ticaret Anlaşması’nın yeniden dengelenmesini istemesiyle sonuçlandı. Fas basını, iki ülke arasındaki ticareti dengelemek için ikili komisyon kurulduğunu bildirdi.
Güney Afrika Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı Naledi Pandor, Fas’ın Batı Sahra’daki egemenliğini doğrudan sorgulayan bir konuşmayı Cezayir büyükelçiliğindeki bir anma etkinliği sırasında yaptı. Güney Afrika yetkilisinin konuşması Fas’ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini siyasi bir tartışmaya dönüştürdü.
Askeri güç sıralaması olan Küresel Ateş Gücü Endeksine göre; Fas ordusu dünyadaki 137 ülkeden 61. olurken, sadece Afrika’da 6. Sıraya oturdu.2018 verilerinde Krallık 55. sırada yerini almıştı. Endeks ülkelerin kaynaklar dahil olmak üzere 50’den fazla faktöre dayanan potansiyel savaş kabiliyetlerini karşılaştırır, bunlar için; insan gücü, ekonomi, coğrafya ve ülkenin deniz, kara ve hava kuvvetleri sayılabilir. Ayrıca sıralamada Cezayir 27., Libya 77., Tunus 80. sırada.
Cezayir
Cezayir Barış Derneği Hareketi (ülkenin en büyük İslam partisi) 8 Aralık Pazar günü yaptığı açıklamada, Perşembe günü yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri için adayların hiçbirini desteklemeyeceğini açıkladı.
Cezayir savcılığı, eski cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika başkanlık döneminde görev yapan iki başbakan da dahil olmak üzere yolsuzlukla suçlanan birkaç eski politikacı için 20 yıl hapis cezası istedi. Toplamda 19 sanık: iki eski başbakan, önde gelen eski politikacılar ve otomotiv endüstrisi iş adamları, kara para aklamadan görevi kötüye kullanma ve gereksiz ayrıcalık elde etme gibi çeşitli suçlamalarla karşı karşıya kaldı. Cezayir’deki yolsuzlukla yargılanan iki eski Cezayir başbakanı Ahmed Ouyahia ve Abdelmalek Sellal, 10 Aralık Çarşamba günü yapılan davada 15 yıl 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Cezayir'in televizyon kanalları ve yazılı basınında, aralık ayı anketi için yaygın destek önerme üzere geniş bir kampanya yürütülüyor. Bununla birlikte, 6 Aralık Cuma günü, binlerce Cezayirli önceki 42. Cuma günü gibi sokaklara döküldü ve oylamaya açık bir şekilde karşı çıktılar.
Cezayir’in yeni Fransa büyükelçisi Salah Lebdioui, 10 Aralık Salı akşamı Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron tarafından kabul edildi. Lebdioui, "Cumhurbaşkanı Macron ile görüşmemde; Cezayir ve Fransa'daki durumlar ve iki taraflı işbirliğinin geliştirilmesi umutları hakkında geniş bir görüş alışverişinde bulunma fırsatı buldum” dedi. Özellikle terör ve yasadışı göçle mücadelenin yanında Sahel’de bölgesel çıkarların tartışıldığını vurguladı.
Ülkeyi yöneten ordu, protestolara ve muhalefete karşı daha sert bir tavır aldı. Cezayirli liderler ve gazeteciler, çoğu Cezayirli'nin boykot etmeyi planladığı cumhurbaşkanlığı seçimine aday gösterildi. Komutan Lakhdar Bourega veya General Hocine Benhadid gibi, Hirak’a destek veren Cezayir toplumunun çok saygın figürleri de tutuklandı.
Ulusal Bağımsız Seçim Kurumu (l'Autorité nationale indépendante des élections) Başkanı Mohamed Charfi, 12 Aralık’ta yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerine nihai katılım oranını %39,93 olarak 12-13 Aralık gecesi belirtti. Basın toplantısında yurtdışında kurulan ulusal topluluğun katılım oranıyla beraber %41,14 ulaştığını söyledi.
Cumhurbaşkanlığı seçimlerini %58 oranında oy alarak Abdülmecid Tebun kazandı.
Cezayir’in gaz endüstrisi Rusya ve ABD’nin baskısı altında; Rus doğal gazının ve Amerikan şeyl gazının rekabetini telafi etmek için, devlete ait şirket Sonatrach, sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatına geri dönmek zorunda kaldı. Sonatrach'ın pazarlama başkan yardımcısı, Cezayir'in Avrupa'ya gaz satışında bu yıl % 25 oranında düşüş beklentisini dile getirdi.
Ülke genelindeki gümrüklerde önemli miktarda psikotrop ilaç, araba yedek parçası, tıbbi malzeme, giysi, çok sayıda cep telefonu, dijital saat ve döviz cinsinden önemli miktarda para ele geçirilmesi polisi ve ulusal jandarmayı alarma geçirdi.
General Ahmed Gaid Salah, ülkenin 1954’teki bağımsızlık savaşının başlangıcına değinerek “Kasım kurtuluşa işaret verdiyse, Aralık bir hukuk devletinin inşasını tamamlama onuruna sahip olacak" dedi. General 12 Aralık’ta yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ülkenin düşmanlarına karşı tokat gibi bir cevap olacağını belirtti.
Tunus
Tunus hükümeti şekillenirken, İslamcı ve laik rakipler arasında gerilim yaşanıyor. Habib Jemli, mecliste en çok sandalyeye sahip parti olan Ennahda Hareketi tarafından 15 Aralık’a yeni hükümet kurma adına siyasi partilerle istişare yapmakla görevlendirildi. Jemli, mecliste 217 sandalyeden 38’ini alarak ikinci büyük parti olan Tunus’un Kalbi ile 22 Kasım’da görüşmelere başladı. Ennahda Partisi Başkanı Rashid Ghannouchi’nin Tunus’un Kalbi’ne mensup bazı kişiler hakkındaki yolsuzluk şüpheleri nedeniyle (Partinin kurucusu Nebil Karvi, 23 Ağustos'ta kara para aklama suçlamasıyla hapsedilmişti) hükümetin bir parçası olmaması gerektiğini söylemesi tartışmalara yol açmıştı. Uzun süren müzakere sürecinin ardından Achaab ve Attayar partileri, yapılacak koalisyonun kırılgan ve siyasi kriz riskini artırabileceği olasılığından dolayı kararlarını başbakan adayı Habib Jemli hükümetine katılamayacakları yönünde açıkladılar.
Çarşamba günü, eski rejimi destekleyen Özgür Düstur Partisi başkanı Abir Moussi ile Ennahda bloğundan bir milletvekili arasında gerçekleşen tartışmanın ardından parlamento içinde oturma eylemine karar verildi.
Tunus Cumhurbaşkanı Kayis Said, iki ülkenin ekonomik, siyasi ve insani sorunlarını tartışmak üzere 10 Aralık Salı günü Libya Cumhurbaşkanlığı Konseyi Başkanı Fayez al-Sarraj'ı ağırladı. İki lider, toplantıda ekonomik ilişkilere, insanların ve malların kara ve deniz yoluyla serbest dolaşımına, ayrıca güneydoğu Tunus'taki Ras Jedir geçiş noktasının kapatılmasına odaklanıldığını söyledi. Said, ülkesinin Libya halkına mümkün olan her şekilde yardım edeceğini söyleyerek, Libya'da demokratik seçimi desteklediğini vurguladı.
Tunus parlamentosu gelecek yıl büyümeyi iki katlayacak olan ve ekonomik daralmayı amaçlayan yeni ve iddialı 2020 bütçe teklifine destek verdi.
The Arab Banking Corporation (ABC Bank), Tunus’ta ilk kez dijital işlemlere başladı.
Tunus, kadın hakları ve cinsiyet eşitliği alanında diğer Arap ülkelerini teşvik edebilecek önemli bir karara imza atarak devlet okullarının ders programına cinsiyet eğitimini dahil etti. Tunus Eğitim Bakanlığı tarafından Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu ve Arap İnsan Hakları Enstitüsü ile işbirliği içinde geliştirilen bu yeni girişim, cinsel taciz vakalarını kısmen önlemeyi amaçlıyor.
24 saat içinde Tunus, Fas ve Cezayir’de üç otobüs kazası yaşandı. Kaza sonucu Tunus'ta 27, Fas'ta 17 ve Cezayir'de 4 kişi öldü.
Jelma'daki çatışmalar, 2010 yılında Arap baharını tetikleyen Muhammed Bouazizi gibi, kendisini ekonomik sıkıntılarından dolayı kasaba merkezinde ateşe veren 25 yaşındaki Abdelwahed Hablani’nin ölümüyle başladı. Arap baharının doğum yeri olan Sidi Bouzid’da göstericiler ve polis arasında yaşanan çatışmalar sonucunda İçişleri Bakanlığı 11 kişinin tutuklandığını belirtti. Halk sosyoekonomik politikalarda köklü bir değişim istiyor.
Mısır
Parlamento 8 Aralık Pazar günü, Terörist Varlıklar Yasası olarak bilinen terörist ve terörist örgütlerin örgütlenmesiyle ilgili 8/2008 tarihli yasanın değiştirilmesine ilişkin bir yasa tasarısını onayladı.
Arap Sanayileşme Örgütü (Arab Organization for Industrialization) ve Madkour Grubu konsorsiyumu, Yeni İdari Başkent'teki (New Administrative Capital) askeri tesiste 20 MW'lık güneş enerjisi santralleri kurma ihalesini kazandı.
-11 ülkeden gelen sular, hala 1959 Nil Suları Anlaşması ile kontrol edilen Nil Nehri'ni beslenmektedir. Nehir, Mısır'ın tarımsal ihtiyaçlarının ve iç tüketiminin %90'ını oluşturmaktadır. Etiyopya’nın kuracağı Grand Ethiopian Renaissance Barajı Afrika’daki en büyük baraj olacak. Önemli Nil ülkeleri olan Mısır ve Sudan ile gerilimler artarken, anlaşma sürecine liderliği ABD yapmaktadır.
İsrail Ocak 2019’da Mısır'a gaz ihraç etmeye başlayacak. Mısır, 2015 yılında devlete ait olan İsrail Elektrik Şirketi'ne (IEC) verilen 1.76 milyar dolarlık anlaşmayla karşı karşıya kaldı; çünkü Mısırlı şirketler yıllarca IEC'ye sabit oranda doğal gaz tedarik etmek için uzun vadeli bir sözleşme yapamadılar. Bu anlaşmayı 500 milyon dolara düşürmek için Mısır, tabiri caizse İsrail'den gaz alarak İsrail’e olan akışı tersine çeviriyor.
Cumhurbaşkanı Abdel Fattah el-Sisi, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma Forumu’nda, “Afrikalı Kadınların Rolünü Artırma” başlıklı oturumda Mısırlı kadınların terörle ve ekonomik reformlarla mücadeledeki rolünü vurguladı.
Hükümet Mısır’daki işsizlik göstergelerini düşürmek ve gençlere yeni imkanlar yaratmak için 1 milyona kadar küçük proje oluşturma niyetiyle KOBİ geliştirme idaresi ile işbirliği içerisinde yeni fikirleri uygulamaya koyacak. İnsan gücü bakanı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nün çeşitli projelerin kurulmasında bakanlığın önemli ortağı olacağını belirtti.
Moritanya
Ruhani, Moritanya hükümetinin ve halkının Bağımsızlık Günü’nü Moritanya Cumhurbaşkanı Mohamed Ould Ghazouani’ye yolladığı bir mesajla kutladı. İran İslam Cumhuriyeti Devlet Başkanı Hassan Ruhani, Moritanya ile çeşitli alanlarda en üst düzeyde bağların genişletilmesi çağrısında bulundu.
