ORSAM: Bize kendinizi ve kurumunuzu tanıtabilir misiniz?
Haluk AVNİ: Musul Sanayi Odası Başkanıyım. Aynı zamanda da Kurtuba diye bir şirketim var. Ben Musul’da bulunan fabrikalardan sorumluyum. Onların sorunları ile ilgilenmek ve hükümetle ilişkilerini sağlamakla sorumluyum.
ORSAM: Kurumunuz ne zaman kuruldu?
Haluk AVNİ: İlk olarak 1947’de dernek olarak kuruldu. Musul Irak’ın ikinci büyük şehri. Tarım ve sanayi sektöründe de aynı şekilde.
ORSAM: Musul’da sanayi olarak hangi sektörler gelişti?
Haluk AVNİ: 1560 fabrikamız var. Çeşitli sektörlerde çalışıyorlar. İlk olarak inşaat ve beton blok geliyor. Asfalt sektörü de önemli. Mermer ve taş kesme fabrikaları ile çimento fabrikaları da önemli yer tutuyor. Çimento fabrikaları genellikle kamuya aittir. Bir de tuğla fabrikalarının payı çok fazla. Plastik, kimya, alüminyum, gıda ve tekstil fabrikaları da bulunmaktadır.
ORSAM: Bilindiği gibi Musul bir tarım bölgesi. Bu yüzden gıda sektörünün de önemli bir payı olduğunu düşünüyoruz. Gıda sektöründe en önemli payı hangi sektör alıyor?
Haluk AVNİ: Gazlı içecekler, meşrubat, süt ürünleri, bulgur, pekmez (hurma) fabrikaları önemli. Türkiye’den sık sık tekstil ve gıda sektöründen ürün geliyor.
ORSAM: Görüldüğü kadarıyla Musul’da sanayi inşaat sektörü temelli. Peki petrol yan sanayi ürünleri yok mu?
Haluk AVNİ: Bahsettiğiniz alanda kamu sektörü çalışıyor ve onlar sorumludur.
ORSAM: Peki Türkiye’deki sanayi kuruluşları ile ortak çalışmalarınız var mı?
Haluk AVNİ: İstanbul, Gaziantep, Antalya, Alanya, Mersin sanayi ve ticaret odaları ile görüşmelerimiz ve yazışmalarımız oldu. 24 Mayıs’ta Kayseri’de mobilya fuarına katılıp, sanayi odası ile görüşeceğiz.
ORSAM: Musul Irak’ın zengin şehirlerinden bir olarak sayılabilir mi?
Haluk AVNİ: Size söylediğim gibi Bağdat’tan sonra her alanda ikinci şehridir.
ORSAM: Musul’da kişi başına düşen gelir konusunda bir fikriniz var mı?
Haluk AVNİ: Farklı alanlarda farklı rakamlar var. Eğer kamu sektöründen bahsedersek ortalama 1300 dolar civarında. Özel sektörde ise işçiler 100 ile 120 dolar alıyorlar. Ticaret ise 5000 dolar civarında.
ORSAM: Musul’da sanayi çalışmaları nerelerde yapılıyor?
Haluk AVNİ: Organize sanayi bölgeleri var. Devletin verdiği bölgeler. İki yerde bulunuyor. İkisi de Musul merkezde.
ORSAM: Eğer Türk firmaları gelirse buralarda mı yatırım yapacak?
Haluk AVNİ: Yatırıma bağlı bu. Eğer sanayi ise bu bölgelerde olmalı. Ama çok büyük fabrikalar düşünülüyor ise şehrin dışında araziler verilebilir. Ama devlet sektör bölgelerini ayırmış durumda. Her sektördeki işletmeler belli yerlerde toplanmış durumda. Yeri eğer devlet verirse belirlenen yerde çalışmak zorundasın. Ama kendin yer almak istersen bu bölgeler belediye sınırlarının dışında olur. Musul’un dışında yer alan şirketler var. Bu durum Irak vatandaşları için de geçerli. Sanayi alanında çalışmak isteyen yabancı yatırımcı bize geliyor. Onlara yatırım yapmaları için biz yer gösteriyoruz. İki ay önce Çek Cumhuriyetinden bir heyet geldi. Biz görüştük ve vali ile de görüştürdük. Vali bey de onlara serbest bölgede yatırım yapmaları için yer verecek. Bir ay sonra tekrar gelecekler.
ORSAM: Hangi alanlarda yatırım yapacaklar?
Haluk AVNİ: Plastikten petrol ürünlerine 7 proje var. Geçtiğimiz günlerde de Türkiye’den bir heyet geldi. Onları da vali ile görüştürdük. Konu Musul Şeker Fabrikasının yenilenmesiydi. Bu şirket cadde ve yolların yapılması için ihale almaya gelmiş.
ORSAM: Musul’un yıllık ürettiği ekonomik değer ne kadar?
Haluk AVNİ: 1560’a yakın fabrikanın yaklaşık yüzde 60’ı kapalı. Bu yüzden ürünleri ithal ediyoruz. Özellikle ucuz Çin malları. Özellikle tekstil sektörü tamamen durmuş durumda. Düzensiz bir ithalat var. Biz sanayi odaları olarak Başbakan Yardımcısı ile görüştük. Sorunlarımızı dile getirdik ve bir standardizasyon istedik. Sanayi sektörünü desteklemek için bankalar kredi verecek. Standart Enstitüsü çalışacak. Biz sorunların çözümleri için uğraşıyoruz. Mesela bazı fabrikalarını elektrik faturası problemleri vardı. Bu konuda çözüm bulabildik.
ORSAM: Türkiye’den ne beklentileriniz var?
Haluk AVNİ: Bizim fabrikalarımızı yenilememiz için yeni makinelere ihtiyacımız var. Bu makinelere ihtiyacımız olduğunu bilen yabancı satıcılar hemen fiyatları yükseltiyor. Transfer ciddi bir sorun. Özellikle para transferinde de problemler var. Biz kiminle görüştüysek, bize güvenli bir banka tahsis etmemizi istiyorlar. Türkiye’de yaptığımız görüşmelerde bu problem oldu. Ama mesela Suriye ile olmuyor. Çünkü Arap ülkesi ve ben şoföre bile para verip gönderiyorum. Ancak Türkiye ile bunu yapamıyoruz. Kontroller çok sıkıntı.
ORSAM: Peki Türkiye’nin bir devlet bankası Musul’da olsa problemler ortadan kalkar mı?
Haluk AVNİ: Biz de tam bunu istiyoruz. Ayrıca Erbil’de Türk firmaları fuarlar yapıyorlar. Biz de Musul’da da yapılmasını istiyoruz. Çünkü burada güvenlik sıkıntısı var. Ama Musul’un kuzeyinde güvenli bölgeler var. Örneğin Duhok yolunda Tilkeyf var. Burası güvenli. Ayrıca sorunlarımızdan bahsetmeye devam etmek istiyorum. Bir firmayla anlaşıyoruz. Biz sözlere güvenerek ürünleri istiyoruz. Ama Musul’a ürünler geldiğinde içinden istemediğimiz özellikte ürünler çıkıyor. Bu da büyük bir sıkıntı. Ürünler bir kere geldi mi geri gönderme de zor oluyor.
* Bu röportaj ORSAM Ortadoğu Uzmanı Serhat Erkmen tarafından 25 Nisan 2012 tarihinde Musul’da gerçekleştirilmiştir.
