Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi, alanında ulusal ve uluslararası önemli görevler üstlenmiş ve çeşitli üniversitelerde dersler vermiş bir akademisyendir. Su konusunda çalışan kurumlar ile birlikte ulusal bir su politikasının oluşturulmasına katkıda bulunmak amacıyla kurulan SUEN Başkanı Ahmet Mete Saatçi ile Türkiye’nin su politikalarını, SUEN’in kurulma sürecini, SUEN’in Türkiye’nin su politikalarının geliştirilmesinde rolü ve yaptıkları çalışmaları konuştuk.
Ahmet Mete Saatçi: “Türkiye Olarak Su Zengini Bir Ülke Değiliz. Bunun Yanında Ekonomik Kalkınma, Nüfus Artışı ve Artan Yaşam Standartlarının Bir Sonucu Olarak Tarım ve Enerji İçin Gittikçe Daha Fazla Suya İhtiyaç Duyuyoruz.”
ORSAM: Kısaca kendinizi tanıtabilir misiniz?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: 1972 yılında ODTÜ Kimya Mühendisliği Bölümünden mezun oldum. Yüksek lisansımı 1973 yılında aynı bölümde tamamladım. 1973-1976 yılları arasında İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü’nde asistan olarak çalıştım. 1976-1979 arasında Iowa State Üniversitesi’nde çalışmalarda bulundum. 1979 yılında Iowa State Üniversitesinde doktora derecemi aldım. 1985 yılında doçent, 1991 yılında profesör oldum. 1980-1990 yıllarında Kral Abdülaziz Üniversitesinde çalıştım. 1990 yılında Marmara Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümünün bütün kuruluş aşamalarında görev aldım. Türkiye ve yurtdışında çevre mühendisliği, su kimyası, su ve atıksu arıtma tesisleri tasarımı, işletilmesi ve modellemesi üzerine lisans ve yüksek lisans düzeyinde dersler verdim. İstanbul, Bursa, Fethiye, Kayseri, Siirt, Malatya, Konya, Samsun şehirlerinin atıksu arıtma tesisleri boyutlandırılmasında ve işletilmesinde danışmanlık yaptım. Uluslararası kaynaklarda İngilizce olarak yayınlanmış makale, eleştiri ve konferans bildirilerim vardır. 1990-2011 yılları arasında Marmara Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölüm Başkanlığını yaptım. 2009 yılında İstanbul’da yapılan 5. Dünya Su Forumu’nun Genel Sekreter Vekili olarak görev aldım. Şu anda ise Türkiye Su Enstitüsü’nün Başkanlık görevini yürütüyorum. Aynı zamanda Ilısu Barajı ve HES Projesi Bilim Komitesi Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyorum.
ORSAM: SUEN’in enstitü olma sürecini anlatabilir misiniz?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN 2 Kasım 2011’de Resmi Gazete’de yayımlanan 658 sayılı kanun hükmünde kararname ile kuruldu. 5. Dünya Su Forumu’nun dünya çapında yankı uyandıran başarısından sonra, uluslararası su politikaları konusunda etkin olan tüm ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de su konusunda bilgi, strateji ve fikir üreterek su politikaları belirlemede karar vericilere danışmanlık sağlayan bir düşünce kuruluşuna ihtiyaç olduğunu gördük. SUEN bu amaçla kuruldu. Kuruluş süreci epey sancılı geçti. Hala bir takım sıkıntılar yaşıyoruz. Ancak bu Türkiye için çok önemli bir adım oldu. Özellikle de Türkiye’nin Doğu Avrupa, Orta Asya ve Orta Doğu bölgesinde su konusunda uluslararası işbirlikleri oluşturulması için bölgesel koordinatör konumuna gelme potansiyelini arttırması bakımından son derece fayda sağladı. Hedefimiz ülkemizi bölgesinde ve küresel düzeyde su politikalarının şekillendirilmesi konusunda söz sahibi bir ülke konumuna getirmek. Bugüne kadarki çalışmalarımız daha çok toplantı ve forum düzenleme ve yurtdışından gelen mühendislere eğitim vermeye yönelik oldu. Ancak gelecekte yapacağımız faaliyetler ile SUEN’in öneminin daha da iyi anlaşılacağına inanıyorum.
ORSAM: SUEN’in organizasyon yapısı hakkında bilgi verebilir misiniz?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN, DSİ, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Meteoroloji Genel Müdürlüğü gibi doğrudan Orman ve Su İşleri Bakanlığı’na bağlı bir kurum. SUEN’in organizasyon yapısı 1 Başkan, 1 Başkan Yardımcısı, 1 Politika Geliştirme Koordinatörü, 1 Proje Geliştirme ve Uygulama Koordinatörü, 1 İdari ve Mali İşler Koordinatörü, 2 Hukuk Müşaviri, 32 Uzman ve 1 Teknisyen dâhil olmak üzere toplam 40 kişiyi içeriyor.
ORSAM: Türkiye’nin su politikalarında SUEN’in bir aktör olarak konumu ve görevi nedir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN olarak Türkiye ve çevresinden su konusunda farklı disiplinlerden paydaşları bir araya getirmek vasıtasıyla bilgi ve fikir üretmeyi ve su konusunda çalışan diğer kurumlar ile birlikte ulusal su politikamızın oluşturulmasına katkıda bulunmayı hedefliyoruz. Her üç yılda bir İstanbul’da düzenlediğimiz Uluslararası İstanbul Su Forumu bunun için bir platform sağlıyor. Aynı zamanda bu politikaları uygun uluslararası etkinliklerde savunarak, ülkemizin uluslararası su politikalarını şekillendirme çalışmalarına daha etkin bir biçimde katılmasını desteklemeyi amaçlıyoruz.
ORSAM: SUEN’in işbirliği yaptığı ulusal ve uluslararası kurumlar hangileridir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN’in ilişki olduğu başlıca ulusal kurumlar arasında DSİ, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Dışişleri Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, TİKA, İSKİ ve İBB sayılabilir. Uluslararası düzeyde ise Dünya Su Konseyi, Gelişen Sekiz Ülke (D-8) Sekreteryası, Uluslararası Su Kaynakları Birliği (IWRA), Monako Prens Albert II Vakfı, SciencePo ve diğer birçok önemli kurum ile yakın işbirliği içindeyiz. Avrupa Komisyonunun desteklediği 7. Çerçeve Programı (FP7) kapsamında “WatEUr – Avrupa Su Sorunlarına Çözüm Arayışı” projesinde görev alıyoruz. Azerbaycan bölgesel su idaresi Azersu personeline içme suyu ve atıksu arıtma konusunda eğitimler veriyoruz. Bunların yanı sıra, SUEN BM-Habitat Küresel Su İdarecileri Ortaklıkları Ağı’nın (GWOPA) Orta Asya Bölgesel Ofisi olarak seçildi. Bu platformun oluşturulması konusunda çalışmalarımız devam ediyor.
ORSAM: Diğer uluslararası Su Kurumları ile kıyaslarsak, SUEN’in faklılıkları ve ortak yönleri nelerdir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN için kendimize İsveç’teki Stokholm Uluslararası Su Enstitüsü (SIWI) ve 3. Dünya Su Forumu’ndan sonra kurulan Japon Su Forumu gibi uluslararası kurumları örnek aldık. Bu kurumlar gibi sınıraşan sular, su yönetişimi, su-gıda-enerji bağıntısı gibi konularda araştırma yapan, bilgi üreten ve sürdürülebilir su politikalarının geliştirilmesi yönünde karar vericilere danışmanlık veren bir kurumuz. Bunun yanında bir görevimiz de ulusal ve uluslararası düzeyde eğitim programları düzenlemek. Ancak SIWI ile kıyaslarsak kapsamımız küresel değil bölgesel düzeyde. Öncelikli ilgi alanımız Türkiye ve çevresindeki, yani Doğu Avrupa, Orta Asya ve Orta Doğu’daki su sorunlarıdır. İstanbul Uluslararası Su Forumu ile bölgedeki su sorunlarını gelecek Dünya Su Forumlarının siyasi süreçlerine ve diğer önemli uluslararası toplantılara taşımayı hedefliyoruz.
ORSAM: 5. Dünya Su Forumu olmak üzere bugüne kadar Türkiye adına SUEN birçok organizasyonu gerçekleştirdi. Önümüzdeki günlerde hangi etkinlikle gerçekleştirilecek?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: 2014 yılında İstanbul Uluslararası Su Forumu serisinin üçüncüsünü düzenliyoruz. Bu Forum, 7. Dünya Su Forumu’na bir hazırlık toplantısı niteliğinde olacak. Bunun öncesinde bir dizi bölgesel toplantılar gerçekleştireceğiz. 2012 yılında Marsilya’da yapılan 6. Dünya Su Forumu’na katılarak Yaşar Yakış’ın üst düzey paneldeki sunumuna destek vermiştik. Aynı şekilde 2015’te Kore’de düzenlenecek 7. Dünya Su Forumu’na da aktif bir şekilde katılarak uluslararası su topluluğuna önemli mesajlar sunmayı amaçlıyoruz. Ayrıca, bu yıl 29 Eylül-5 Ekim tarihlerinde Mardin’de düzenlenecek 1. Dünya Sulama Forumu’na katılarak, geçtiğimiz Şubat ayında gerçekleştirdiğimiz Gelişen Sekiz Ülke (D-8) Su İşbirliği Toplantısının gelecek sene Tahran’da yapılacak ikinci toplantısından önce bir ara toplantı düzenleyecek ve üye ülkeler arasındaki işbirliği imkânlarını değerlendireceğiz. “Avrupa Su Çerçeve Direktifi’nin Uygulanması için Avrupa Havza Organizasyonları Grubu”nun (Europe-INBO) 2013 yılı dönem başkanlığını üstlendiğimiz “Uluslararası Havza Organizasyonları Ağı”nın (INBO) Ağustos ayında Brezilya’da düzenlenecek Dünya Genel Kurul toplantısına ve Ekim ayında Belçika’da düzenlenecek bir sonraki Europe-INBO toplantısına katılacağız. Bunun yanı sıra, Temmuz 2012’den beri Azerbaycan bölgesel su idaresi Azersu personeline verdiğimiz içme suyu ve atıksu özellikleri ve arıtılması konulu eğitimlere 2013 yılında da devam edeceğiz.
ORSAM: SUEN, Küresel Su Kurumları içerisinde de görevler almaya başladı. Bu görevler nelerdir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: SUEN 2018 yılına kadar Dünya Su Konseyi’nin gözlemci üyesi. Ayrıca INBO bünyesinde yeralan Europe-INBO grubunun 2013 yılı dönem başkanlığını yürütüyoruz. Bunun yanı sıra BM-Habitat GWOPA’nın da Orta Asya Bölgesel Ofisi olma yolundayız.
ORSAM: Türkiye’nin sınıraşan sular konusunda su politikası nedir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: Türkiye olarak su zengini bir ülke değiliz. Bunun yanında ekonomik kalkınma, nüfus artışı ve artan yaşam standartlarının bir sonucu olarak tarım ve enerji için gittikçe daha fazla suya ihtiyaç duyuyoruz. Bu açıdan Türkiye’nin su potansiyelinin üçte birini oluşturan Fırat ve Dicle Nehirleri’nden faydalanmamız son derece önemlidir. Ancak bu faydalanma sırasında söz konusu nehirlerin sınıraşan yapıları nedeniyle Türkiye aşağı kıyıdaş ülkelere karşı mesuliyetinin de farkındadır. Sınıraşan suların hakça, akılcı ve optimum bir şekilde kullanılmasını, kıyıdaş ülkeler arasında eşit miktarda paylaşım yerine suyun faydalarının paylaşılmasını ve sulardan en fazla yarar sağlanacak şekilde istifade edilmesini savunuyoruz. Bu doğrultuda geliştirilen Üç Aşamalı Plan ilk aşamada Fırat-Dicle Havzasının toplam su potansiyelinin belirlenmesini, ikinci aşamada Türkiye, Suriye ve Irak’ın toplam sulama ihtiyacının belirlenmesini, üçüncü aşamada da bulunan su potansiyelinin tespit edilen ihtiyaca uygun olarak tahsis edilmesini içeriyor. Bunun yanı sıra Türkiye, diğer kıyıdaş ülkelerle karşılıklı bilgi değişimi, tecrübe paylaşımı ve teknik işbirliği yapmaya hazır.
ORSAM: Diğer ülkeler ile kıyasladığımızda Türkiye’nin su politikalarını özellikle kıyıdaş ülkelere anlatabilme durum nedir?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: Türkiye, birçok uluslararası platformda sınıraşan sular konusunda çözüm için kıyıdaş ülkeler arasında diyalog ve uzlaşı olması gerektiğini vurguluyor. Ancak Orta Doğu bölgesinde genel olarak bir ülkeler arasında güvensizlik durumu mevcut. Komşu ülkeler birbirlerine güvenmiyorlar. Bu da haliyle işbirliği çalışmalarını olumsuz etkiliyor. Ülkeler komşuları ile doğrudan diyalog kurmak, sorunlara birlikte çözüm aramak yerine bunu Avrupa’dan, ABD’den arabulucu kurumlar vasıtasıyla yapmaya çalışıyorlar. Bilhassa Irak yeterli su bırakmadığımızdan şikâyetçi. Avustralya, ABD gibi ülkelerde Irak ve Suriye’yi destekleyen bilimsel yazılar yayımlanıyor. SUEN olarak haklı olduğumuz konuları veriye dayalı bilimsel çalışmalarla destekleyerek açıklığa kavuşturmaya çalışıyoruz. Tabii bu noktada veri çok önemli. Argümanlarımızın geçerliliğinin olabilmesi için bilimsel verilere dayalı olması gerekiyor. Türkiye olarak artık uluslararası toplantılara Dışişleri Bakanlığımız ile katılarak daha aktif bir politika gütmeye başladık. Geçen ay İstanbul’da medyaya tanıtılan ve İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Ajansı ile İsviçre Kalkınma ve İşbirliği Ajansı desteğiyle Strategic Foresight Grubu tarafından yürütülen Ortadoğu’da Mavi Barış projesi buna bir örnek.
ORSAM: Önümüzdeki yıllarda su zengini olmayan ülkemiz, nüfus artışıyla birlikte su sıkıntısı çeken ülke grubuna dâhil olacaktır, bu konuda SUEN tarafından yürütülen çalışmalar var mı?
Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi: Bu sorunun önlenmesi için arz yönetiminden talep yönetimine bir geçiş gerekiyor. Günümüzde dünyada böyle bir eğilim var. Su kaynaklarının bütüncül yönetimi ve su arzı ile talebin dengelenmesinin önemi anlaşıldı. Bu konuda kamuoyu ve karar vericiler bilgilendirilmeli ve bilinçleri arttırılmalı. Düzenlediğimiz forum ve toplantılarla bu anlayışın gelişmesine katkıda bulunmayı amaçlıyoruz. Aynı zamanda yağmur suyu toplama, atıksuyun arıtılarak yeniden kullanılması, tuzdan arındırma gibi geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımı da çözümün bir parçası. SUEN olarak Ergene Projesi’nde atıksuların yeniden kullanılması için inşa edilen tesislerin projelerinde çalıştık. Dönüştürülen atıksuların kalitesi kullanılabilecek düzeye getirildi.
ORSAM: Bize vakit ayırdığınız için çok teşekkür ederiz.
* Bu söyleşi ORSAM Su Araştırmaları Programı Uzmanı Tuğba Evrim Maden tarafından 16-18 Nisan 2013 tarihinde Nevşehir’de gerçekleştirilen “ 2. Uluslararası Nehir Havza Yönetimi Üst Düzey Sempozyumunda” yapılmıştır.
