Gül ATMACA, Ortadoğu Araştırmacısı
Çok değil, daha bir hafta önce İran Cumhubaşkanı Mahmut Ahmedinejad için “kayıp”, “günlerdir ortalıkta yok” türünden haberler çarpıyordu göze. Neyse ki sonra ortaya çıktı Ahmedinejad, hatta İstanbul’daki “Az Gelişmiş Ülkeler Konferansı”na katıldı. Peki, Ahmedinejad neredeydi? Ortadoğu filminin baş aktörü, ABD’nin baş ağrısının asıl kaynağı İran’da neler oldu?
İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney ile Ahmedinejad arasındaki güç çekişmesi olduğu artık sır değil. İkili arasında ipleri son olarak geren, Ahmedinejad’ın İstihbarat Bakanı Haydar Moslehi'yi görevden almak istemesi oldu.
Cumhurbaşkanının destekçilerine göre, istihbarat bakanının görevine son vermek, Ahmedinejad'a anayasada tanınan bir hak ve kendisi bu hakkı kullanmakta özgürdü. Yani cumhurbaşkanı bakanları atama ya da görevden alma yetkisine sahipti Hatırlarsanız, geçen yıl aralık ayında Dışişleri Bakanı Manuçehr Muttaki’yi Senegal’de resmi ziyaretteyken görevden almıştı. Ne var ki Ayetullah Hamaney bu sefer sessiz kalmadı ve bir kaç saat içinde cumhurbaşkanının kararını bozarak Moslehi'ye görevine iade etti.
Hamaney kararını İran anayasasının 110. maddesine dayandırdı ki bu madde belirlenen ülke politikasının gözden geçirilmesinii dini liderin sorumluluğuna vermektedir. Ahmedinejad ise verdiği kararın bozulmasından memnun olmadı ve bunu 11 gün boyunca hükümet toplantılarına katılmayarak gösterdi.
Tahran'dan gelen haberler, Hamaney’in Ahmedinejad'ın ya istihbarat bakanının görevine iade edilmesini kabul etmesini ya da istifa etmesini istediği yolundaydı.
Bu arada, Ahmedinejad ile Hamaney arasında başlayan çekişme medya alanına da sıçradı ve Ahmedinejad'ı destekleyen birçok siteye erişim engeli konuldu. Ahmedinejad taraftarı olan ve aralarında dolateyar.com, mahramanenews.com, bakerionline.ir, rahva.ir ve penhannews.com'un da bulunduğu bazı haber sitelerine herhangi bir neden belirtilmeden erişim yasağı getirildi. İstihbarat bakanının istifasının ardından söz konusu haber siteleri Ahmedinejad'ın kararını destekleyerek, dini lider taraftarlarına karşı sert bir tutum takınmıştı. Resmi haber ajansı İRNA da dini lideri destekleyen medya tarafından yoğun şekilde eleştiriliyor.
Geleceği kim çizecek?
Bir devletin zirvesinde anlaşmazlıklar, çekişmeler olması normal gibi görünebilir ama İran gibi ülkede dini lidere atfedilen kutsallığı düşününce cumhurbaşkanı ile dini lider arasındaki mücadele farklı bir boyut kazanıyor.
Örneğin Hamaney’e yakın din adamlarından birisi olan Ayetullah Misbah Yezdi, Hamaney’e karşı çıkmayı “Allah’ın yolundan ayrılmak” ile bir tuttu. Devrim Muhafızlarının yöneticileri de dâhil siyasi çevrelerden Yezdi’ye destek geldi. Öte yandan meclisteki 216 milletvekili imzaladıkları ortak bildiride Ahmedinejad'dan dini lidere bağlı olduğunu ve Moslehi'yi desteklediğini “açık ve aleni şekilde” ilan etmesini talep etti. Ahmedinejad şu ana kadar bu talebe olumlu yanıt vermedi.
İran yönetiminin zirvesindeki bu iki ismin arasındaki sorun bir bakanın görevinden alınıp alınmamasından ibaret değil. Bu, İran İslam Cumhuriyeti'nin gelecekte izleyeceği rotaya yön verme mücadelesi aynı zamanda. Ahmedinejad İran anayasası gereği en fazla iki dönem cumhurbaşkanı seçilebildiğinden 2013 yılında aday olamayacak. İran Cumhurbaşkanı, kendisinden sonra cumhurbaşkanlığına eski Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri ve dünürü İsfendiyar Rahim Maşei'nin gelmesini istiyor. (Ahmedinejad’ın oğlu Maşei’nin kızıyla evli)
Hamaney, Ahmedinejad'ın istihbarat bakanını görevden almasının nedeninin de Maşei'ye bu alanda daha fazla nüfuz alanı açmak olduğunu düşünüyor. Hamaney’in çevresi Ahmedinejad'ın arkasındaki asıl gücün Maşei olduğuna inanıyor. İran Devrim Muhafızları temsilcisi Hocat ül-İslam Mücteba Zolnur “Şu anda gerçek Cumhurbaşkanı Maşei'dir” demişti.
Maşei’nin destekçileri ise onun “mollaların olmadığı İslamiyeti” savunduğunu söylüyorlar. Bu arada bu destekçilerden bazılarının yakın süre önce tutuklandığı gelen haberler arasında.
Ahmedinejad, 2009’daki şaibeli seçimlerde Hamaney’in ve Devrim Muhafızlarının desteğiyle yeniden cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmuştu. Ancak ikili arasındaki çekişme yine aynı yıla dayanıyor: Hamaney, Ahmedinejad’dan o süreçte yardımcısı olan Maşei’yi görevden almasını istemiş ancak Ahmedinejad bu isteği yerine getirmemek için uzun süre direnmişti. Ahmedinejad daha sonra yaptığı konuşmada Hamaney ile arasında sorun olmadığını söylemek zorunda kalmış, onuna ilişkisini baba-oğul ilişkisine benzetmişti
Maşei’nin İran’ın İsrail halkının da dostu olduğunu söylemesi muhafazakâr çevrelerin şiddetli tepkisine yol açmıştı. Bu çevreler, Ahmedinejad’ı, Hamaney’in emrine direndiği için dini lidere sadık olmamakla da suçlamıştı. Ahmedinejad, Maşei’yi Cumhurbaşkanlığı Yardımcılığı görevinden alıp Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’ne atamıştı.
Bu arada, Ahmedinejad ile Hamaney arasında iyiden iyiye su yüzüne çıkan çekişme Cuma vaazlarına da yansıdı. Başkent Tahran ve daha bir düzine kentte “Hamaney’in mutlak gücü” işlendi, Hamaney lehine sloganlar atıldı. New York Times gazetesine konuşan Havai Üniversitesi’nde görevli İran uzmanı Feride Farhi, “Ahmedinejad tabanın desteğini önemli ölçüde yitirdi. Bir kişi Hamaney’in desteğini de kaybederse hiçleşir…” diye konuşuyor.
İran’ın yakın geçmişine bakarsak eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi reformlar yapmak istemiş ancak dini lider ve çevresini aşamamıştı. Yani bu ülkede dini liderle girilen mücadelede kaybeden genelde siyasetçi oluyor. Hamaney’in ofisinden son dağıtılan fotoğraflara bakınca genellikle Ahmedinejad’ın oturduğu yeri bu sefer görevden almak istediği İstihbarat Bakanı Moslehi’nin kaptığı görülüyor.
