Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Kurban Bayramı'nın hemen ardından beş ülkeyi ziyaret edecek. 1-3 Aralık 2009 tarihleri arasında Kral Abdullah’ın daveti üzerine Ürdün'e resmi bir ziyaret gerçekleştiren Gül, 7 Aralık'ta Milano’da Teatro La Scala Carmen temsilini izlemek için İtalya’ya gidecek. Gül, 10-13 Aralık'ta Arnavutluk ile Karadağ'a ve 21-22 Aralık’ta Kuveyt’e resmi ziyarette bulunacak. Türkiye ve Ürdün arasındaki tarihsel derinliğe sahip dostluk ilişkilerinin daha da geliştirilmesi için Ürdün’de bulunan Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Kral Abdullah'ın 11 Aralık 2007 tarihinde Türkiye'ye yaptığı ziyaretin iadesi nitelikteki ziyaret sırasında ikili ilişkilerin yanı sıra Ortadoğu sorunları üzerinde de duracak. Söz konusu ziyaret, Gül’ün Cumhurbaşkanı sıfatıyla Ürdün'e yaptığı ve dokuz yıl içinde yapılan ilk ziyarettir. Ürdün ziyaretine Kadından Sorumlu Devlet Bakanı ve Ürdün ile Karma Ekonomik Komisyon Eşbaşkanı Aliye Kavaf, Sanayi ve Ticaret Bakanı Nihat Ergün, Milletvekilleri, Dışişleri Bakanlığı ve diğer kurum yetkilileri ve çok sayıda işadamı da katılıyor.
İkili ekonomik ve ticaret ilişkilerin geliştirilmesinin önemli bir gündem maddesini oluşturacağı ziyaret sırasında Ortadoğu sorunu ve bu çerçevede Türk tarafının bölgedeki sorunların çözümü için yaptığı çabalar ele alınacak. Irak'taki durum ve İran'ın nükleer program sorunu da ele alınacak konular arasında bulunuyor. Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi tarafından yapılan açıklamada “Bu ziyaretin, iki ülke arasındaki köklü dostluk ve kardeşlik temelindeki ilişkilerin ve işbirliğinin daha da güçlendirilmesine katkıda bulunacağına inanılmaktadır” denilmiştir. Ürdün ziyareti sırasında iki ülke arasındaki vize uygulamasının kaldırılması ve dış ticaret hacminin artırılmasıyla ilgili çalışmaların gündeme gelmesi bekleniyor. Yani, Suriye'den sonra Türkiye, Ürdün ile de vizeleri kaldırmaktadır. Böylece, Türkiye, Suriye ve Ürdün’den oluşan büyük bir coğrafyada insanlar artık vizesiz bir şekilde serbestçe seyahat edebilecekledir. DEİK/Türk-Ürdün İş Konseyi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Ürdün İşadamları Derneği ile işbirliğinde 1 Aralık’ta Türk-Ürdün İş Forumu düzenleniyor. Söz konusu Forum’da Ürdün Yatırım Kurulu tarafından Ürdün’de Yatırım Ortamı ve İş Fırsatları konulu bir sunum yapılacak. Akabe Özel Ekonomi Bölgesi Komisyon Başkan Yardımcısı Dr. Bilal AlBaşir, Ürdün İşadamları Derneği ve Ürdün-Türk İş Konseyi Başkanı Hamdi Tabbaa, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Türk-Ürdün İş Konseyi Başkanı Şerif Egeli, Ürdün Yatırım Kurulu CEO’su Dr. Maen Nsour, TOBB ve DEİK Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu, Haşimi Ürdün Krallığı Başbakanı Nader Al-Dahabi ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül birer konuşma yapacak. Gül, 2 Aralık’ta Al Hassan Nitelikli Sanayi Bölgesi’ni ziyaret edecek. GAMA Enerji (GEAŞ) DISI Su İletim Projesi’nin temel atma törenine katılacak. DISI Projesi, Ürdün Akabe bölgesinde bulunan DISI akiferinden yılda 100 milyon m3 suyun çıkarılmasını ve bu içme suyunun yaklaşık 320 km’lik boru hattı yoluyla başkent Amman’a iletilmesinden ibarettir. İletim sistemi en az 50 yıllık bir süre boyunca yılda 40 milyon m3 suyun Abu Alanda’da bulunan proje kapsamında yapılacak yeni bir rezervuara, 60 milyon m3 suyun ise Dabuk da halihazırda mevcut bir rezervuara iletmesini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Projenin yaklaşık 1,4 milyar ABD Dolarına mal olması beklenmektedir. Proje şu tesisleri içermektedir: Kuyu başı pompaları, güç kaynağı/dağıtım ve kaynak alanı tali istasyonları içeren kaynak alanı sistemi, 320 km uzunluğunda boru hattı ve hat güzergâhı boyunca muhtemel talep merkezleri için ayrılacak çıkış noktaları ve kontrol, iletişim, işletim, destek ve bakım tesisleri. Bu proje yeraltından içme suyu temini açısından dünyanın en büyük projelerinden biri olarak biliniyor. Gül, 2 Aralık’ta Türk işadamları ve Ürdün’deki Türk topluluğu ile resepsiyona iştirak edecek. 3 Aralık’ta da Amman’dan Akabe’ye geçerek Akabe Özel Ekonomi Bölgesi’ni ziyaret edecek. Ocak 2000’de Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) kabul edilen Ürdün, ülke ekonomisinin dış dünyaya entegrasyonu yönünde sürdürdüğü ekonomik reformlar ile yabancı yatırımcıların ilgi göstermeye başladığı bir ülke konumuna gelmiştir. Irak’a ABD askeri müdahalesinin ardından Ürdün’ün konumu Irak ve çevre ülkeler için daha fazla önem kazanmıştır. Ürdün’e yerleşen Iraklılardan dolayı ülkede gayrimenkul ve inşaat sektörlerinde büyük talep yaşanmaktadır. Irak’ta yapılacak yatırımlar veya kurulacak ilişkiler önemli ölçüde Ürdün üzerinden yapılmaktadır. Irak’ta faaliyet gösteren ABD’li firmaların Ürdün’ü bir üs olarak seçmelerinin ülke ekonomisinde olumlu etkileri olmuştur. Akabe limanı, ABD ve AB’den Irak’a iletilmek üzere gelen ürünler için bir merkez konumuna gelmiştir. Akabe, 2001 yılında ‘özel yatırım bölgesi’ olarak yapılandırılmıştır. Akabe, gümrük vergisi muafiyeti, düşük vergilendirme gibi ayrıcalıkları yatırımcılara sunmaktadır. Aralık 2001’de yürürlüğe giren Ürdün-ABD Serbest Ticaret Anlaşması ile Ürdün, Kanada, Meksika ve İsrail’den sonra ABD ile STA yapan dördüncü ülke olmuştur. Anlaşma uyarınca, 10 yıl içerisinde başta tekstil ve gıda maddeleri olmak üzere bir çok ürünün gümrük vergilerinin kademeli olarak sıfırlanması ve/veya düşürülmesi öngörülmektedir. Ürdün’den ABD’ye ihrac edilen ürünlerin yüzde 96’sı ABD’ye gümrüksüz girmektedir. Ürdün’ün ABD dışında AB ile bir Ortaklık Anlaşması ve Singapur ile Serbest Ticaret Anlaşması mevcuttur. Ürdün, ayrıca 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe giren Arap Ülkeleri Serbest Ticaret Bölgesi (GAFTA) üyesidir. Ancak, Ürdün’ün kısıtlı kaynaklara sahip olması, petrol ithalatçısı olması, ekonomik krizi atlatamayan ABD’nin Ürdün’ün en önemli ihraç pazarı olması ülke ekonomisinde kırılganlıklara neden olmaktadır. Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği çerçevesinde, AB’nin Ortak Ticaret Politikaları ile uyum sağlamak amacıyla, Ürdün ile bir Serbest Ticaret Anlaşması imzalanması yönünde müzakereler başlamıştır. Cumhurbaşkanı Gül’ün Ürdün ziyareti sırasında anlaşmanın imzalanması beklenmektedir. Böylece, iki ülke arasında ekonomik ve ticari alanlarda mevcut büyük potansiyeli harekete geçirme fırsatı bulunacaktır. Bugüne kadar Ortadoğu’da Fas, Tunus, Suriye ve Mısır ile Serbest Ticaret Anlaşması yapmış olan Türkiye, bu bölgeyle ticaret hacmini, yatırımlarını, ekonomik faaliyetlerini hızlı bir şekilde geliştirmektedir. Ürdün ile mevcut olan 500 milyon Dolar civarındaki ticaret hacmi de imzalanacak olan Serbest Ticaret Anlaşması'ndan sonra hızlı bir şekilde gelişecektir. Ürdün, son yıllarda uluslararası finans kuruluşlarınca desteklenen çok sayıdaki altyapı projesini uygulamaya geçirmiştir. Bu gelişmeye paralel olarak Türk müteahhitlik firmalarının da Ürdün’e olan ilgileri artmıştır. Türk firmaları, 1983-2008 yılları arasında Ürdün’de toplam 2,2 milyar Dolarlık 30 proje üstlenmiştir. 2008’de Türkiye’nin Ürdün’e ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 18 artış göstererek 389,2 milyon Dolardan 460,7 milyon Dolara yükselmiştir. İki ülke arasındaki dış ticaret hacmi ise 2008 yılı itibariyle 486 milyon Dolar seviyesine ulaşmıştır. Türkiye’nin Ürdün’e ihraç ettiği başlıca ürünler, elektrikli makinalar, kazanlar, makinalar, demir çelik eşya, otomotiv ve yan sanayi ve ağaç, ahşap eşya olarak sıralanabilir. Türk firmalarının Ürdün’e ihraç edebileceği ve talep edilen ürünler ise tuz, kükürt, çimento, gübreler, çeşitli gıda müstazarları, kazanlar, makinalar, plastikler, optik aletler, çinko ve çinko ürünleri, aluminyum ve aluminyum ürünler, etler, sakatat ve organik kimyasallar olarak sıralanabilir. Türkiye, Ürdün’den, tuz, kükürt, çimento, gübreler, anorganik kimyasallar, aluminyum ve aluminyum ürünler, vatka, keçe ve örme giyim eşyası ithal etmektedir. Türkiye ile Suriye arasındaki yakınlaşma sonrası Türkiye ile Ürdün arasındaki ilişkilerde çok hızlı gelişmeler beklenmektedir. İki ülke arasındaki dış ticaret hacminin 1 Milyar Dolara ulaşması, Türkiye’nin Suriye ve Irak ile başlattığı siyasi ve kültürel yakınlaşmanın Ürdün ile de olması artık hayal değildir. Türkiye-Ürdün Dış Ticareti (1000 $) İhracat İthalat Denge Hacim 1995 169.817 21.362 148.455 191.179 1996 151.331 28.971 122.360 180.302 1997 106.851 29.857 76.994 136.708 1998 141.412 7.707 133.705 149.119 1999 88.149 16.643 71.506 104.792 2000 99.533 27.272 72.261 126.805 2001 118.900 13.525 105.375 132.425 2002 114.244 18.328 95.916 132.572 2003 148.857 13.602 135.255 162.459 2004 223.811 12.774 211.037 236.585 2005 286.711 26.775 259.936 313.486 2006 321.661 9.319 312.342 330.980 2007 389.230 11.547 377.683 400.777 2008 460.738 25.289 435.449 486.027 2008/8 316.365 10.768 305.596 327.134 2009/8 267.593 13.035 254.558 280.628
