Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, beraberindeki bir heyetle 8 Eylül 2013 tarihinde Irak’ı ziyaret etti. Cevad Zarif Irak ziyaretinde Irak Başbakanı Nuri El-Maliki, Irak Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari, Irak Parlamento Başkanı Usame Nuceyfi ve Irak İslam Yüksek Konseyi Başkanı Ammar El-Hekim ile görüştür. Bu ziyaret İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin 3 Ağustos 2013’te görevine başlamasının ardından yeni kabinin ilk yurt dışı ziyareti olması açısında önemlidir. İran’da yeni hükümetin Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’in hükümetin kurulmasından 1 ay bile geçmeden Irak’ı ziyaret etmesi ve yaptığı ilk yurt dışı ziyareti olması bölgesel denklem açısından İran’ın Irak’a verdiği önemi gösterir niteliktedir. Önümüzdeki dönemde Irak’ta yapılacak genel seçimler, Irak’taki dengeler açısından olduğu kadar İran için de önemlidir. 2003 sonrası dönemde Irak’ta Şiilerin iktidara gelmesiyle neredeyse en etkili ülke konumuna yükselen İran’ın Irak’ta ortak hareket edebileceği bir partnere ihtiyacı olacaktır. Özellikle ikinci döneminde uyguladığı politikalar nedeniyle Irak’ta neredeyse kendi grubu hariç (Kanun Devleti Koalisyonu) bütün siyasi gruplar tarafından eleştirilen ve bir dönem daha başbakan olup olmayacağı tartışılmaya başlanan Nuri El-Maliki ile iyi ilişkilerin olduğu bir süreç yürüten İran’ın yeni süreçte aynı paralelde hareket edip etmeyeceği önemlidir. Zarif’in hükümet yetkilileri dışında İbrahim El-Caferi ve Ammar El-Hekim gibi ılımlı Şii siyasi liderlerle görüşmüştür. Hasan Ruhani’nin ılımlı bir politika izleyeceğini açıklaması ve bu anlamda somut adımlar atması, Irak’ta da Irak İslam Yüksek Konseyi Başkanı Ammar El-Hekim ve İbrahim El-Caferi gibi daha ılımlı liderlerle ilişki kurmasını muhtemel kılmaktadır. Irak eski Başbakanı İbrahim El-Caferi, hemen hemen bütün siyasi grupların saygısını kazanmış ve ılımlı kişiliği ile bilinmektedir. Ammar El-Hekim liderliğindeki Irak İslam Yüksek Konseyi ise, özellikle Mart 2010’da yapılan seçimlerden sonra kurulan hükümet içerisinde ılımlı bir politika izlemiştir. Hükümet içerisindeki istikrarsızlığın giderilmesi konusunda arabulucu rolü üstlenmeye çalışan Irak İslam Yüksek Konseyi, yerel siyasete de bunu yansıtmış ve il yönetimlerinde bütün taraflarla diyalog geliştirmeye çalışmıştır. Aynı zamanda Irak’ın dış politikasında da ılımlı siyasete devam etmiş, Türkiye ve Irak arasında yaşanan karşılıklı restleşmede tarafların sakin ve diyalog içerisinde olmaya çağırmıştır. Irak’taki yönetim kademesinin ılımlı bir nitelik kazanması Irak iç siyasetinin de normalleşmesine imkan tanıyacağı gibi, mezhepsel ve etnik ayrışmaların önüne geçebilecek niteliktedir. İç siyasetteki normalleşme ve ılımlılaşmanın da dış politikayı etkilemesi muhtemeldir.
Diğer taraftan İran’ın bölge politikası açısından bu ziyaretin değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu noktada Irak, Suriye ve Türkiye denklemi önemlidir. Irak’ın İran’ın dış politika açısından en iyi partner olmaya devam edeceğini söylemek mümkündür. Nitekim Zafir’in Iraklı yetkililerle yaptığı görüşmelerde İran ile Irak arasında her alanda işbirliğinin önemle vurgulandığı görülmektedir. Özellikle İran ve Irak’ın Suriye’ye yaklaşımı, dış politikadaki işbirliğinin en yakın örneğini teşkil etmektedir. Her iki ülke de Suriye’de Beşşar Esad’a açık destek vermektedir.
Ayrıca Hasan Ruhani’nin iktidara gelişinin ardından İran dış politikasındaki yumuşamanın Irak’a da yansıdığı görülmektedir. Aynı şekilde Türkiye’ye ile sorunlu ilişkilere sahip olan Maliki liderliğindeki Irak hükümeti, Türkiye ile ilişkilerde yumuşama göstermeye başlamıştır. Bu açıdan Irak Parlamento Başkanı Usame Nuceyfi, Kanun Devleti Koalisyonu Irak Parlamentosu Grup Başkanı Halid Atiye, Kürt Listesi Grup Başkanı Fuad Masum ile Irak İçişleri ve Maliye eski Bakanı (Irak İslam Yüksek Konseyi üyesi) Bakir Cabir Solak ve Şii, Sünni, Kürt, Türkmen ile Hıristiyan 14 milletvekilinden oluşan heyetle birlikte 11 Eylül 2013 tarihinde Türkiye’yi ziyaret etmiştir. Nuceyfi ve beraberindeki heyet, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Cemil Çiçek’le bir araya geldi. Görüşmelerin ana teması “ilişkilerde normalleşme” olmuştur. Irak Parlamento Başkanı Nuceyfi, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinde Irak Başbakanı Nuri El-Maliki’nin Türkiye ile ilişkilerde normalleşme ve yeni ufuklar açılması istediğini dile getirmiştir. Türkiye, Irak ile ilişkilerde normalleşmeyi savunurken, Irak’ın da bu yönde talepte bulunması, Türkiye-Irak ilişkileri açısından olduğu kadar bölge politikası açısından da önemlidir. Özellikle Suriye meselesinde yaşanan gelişmeler de düşünüldüğünde Türkiye ve Irak arasındaki yakınlaşmanın yanı sıra İran’ın da ılımlı siyasete dönme sinyalleri vermesi, bölgedeki istikrarsızlığın giderilmesi açısından son derece önemli bir adımdır. Nuceyfi’nin Türkiye ziyaretinin ardından İran’ı da ziyaret edecek olması dikkat çekmektedir. Kısa zamanda yapılan bu ziyaretlerle Türkiye-Irak-İran arasındaki ilişkilerin gelişmesi, bölgedeki istikrara fayda sağlayacağı gibi, Irak’taki iç siyasi normalleşmenin sağlanması ve Suriye’de ortak çözüm bulunması açısından önemlidir.
