Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı
Irak’ın Selahaddin iline bağlı Tuzhurmatu ilçesinde 25 Haziran 2013’te gerçekleşen bombalı saldırıda Irak Türkmen Cephesi Başkanı Yardımcısı Ali Haşim Muhtaroğlu ve Selahaddin eski Vali Yardımcısı Ahmet Koca ile birlikte ilk belirlemelere göre 13 kişi hayatını kaybederken, 71 kişinin de yaralandığı söyleniyor.(1) Saldırı 22 Haziran 2013’te Tuzhurmatu’da Türkmen mahallesine yapılan başka bir saldırıyı protesto eden grubun arasına giren iki intihar eylemcisinin ard arda üzerindeki bombaları patlaması sonucu gerçekleşmiştir. Patlamanın Türkmenlerin düzenlediği protesto gösterisi sırasında olması Türkmenlerin hedef alındığının açık göstergesidir. Pek çok kez suikast girişiminden kurtulan Ali Haşim Muhtaroğlu, bu kez bombalı saldırının açık hedefi olmuş ve yaşamını yitirmiştir.
Son 2 yıldır içerisinde Tuzhurmatu’daki Türkmen mahalleleri yoğun saldırı altındadır. Özellikle 2013 yılının başında itibaren bu saldırılar daha da yoğunlaşmıştır. Tuzhurmatu’daki Türkmen varlığı hiç olmadığı kadar sarsılmıştır. Kasım 2012-Ocak 2013 arasındaki 3 aylık süreçte Türkmenlere yönelik ölü ve yaralı sayıları ile yıkılan ve zarar gören mülklerin yüzlerle ifade edildiği 5 büyük şiddet eylemi yaşanmıştır. Özellikle 17 Aralık 2012 günü sabah erken saatlerde Tuzhurmatu’daki Türkmen mahallerinden biri olan Çakkale Mahallesinde bomba yüklü iki araçla düzenlenen saldırı ve 23 Ocak 2013’te cenaze merasiminde düzenlenen saldırının yıkımı ağır olmuştur. 23 Ocak 2013’te yapılan saldırının hedefi açıkça kendini belli etmiştir. 22 Ocak’ta bir silahlı saldırı sonucu hayatını kaybeden, Tuzhurmatu Sağlık Müdürlüğünde çalışan ve aynı zamanda Ali Haşim Muhtaroğlu’nun da kayınbiraderi olan Ahmet Salah Asker isimli gencin cenaze töreninde yapılan saldırı, çok açık bir şekilde Türkmenleri hedef almıştır. Bununla birlikte cenaze törenine katılan isimler de göz önünde bulundurulduğunda bu saldırının planlı olduğu görülmektedir. Zira cenaze merasimine Ali Haşim Muhtaroğlu’nun yanı sıra Türkmen yetkililerden Selahaddin eski Vali Yardımcısı Ahmet Koca, Kerkük İlçe Meclis Başkanı Münir Kafili, Kerkük İlçe Meclisi Üyesi Sami Kolsuz, ITC eski Başkanı Sadettin Ergeç, ITC Selahattin İl Başkanı Haydar Kasapoğlu, ünlü yazar ve şair Mehmet Mehdi Beyat gibi isimlerle birlikte ismini anamadığımız Türkmen ileri gelenleri ve halktan yoğun katılım olmuştur. Saldırıda Ali Haşim Muhtaroğlu, Ahmet Koca, Münir Kafili ve Sadettin Ergeç yaralanmış, Mehmet Mehdi Beyat ve bazı Türkmen yetkililer de hayatını kaybetmiştir. Buradan hareketle yapılan saldırının doğrudan Türkmenleri hedef aldığı görülmektedir.
Aynı şekilde 22 Haziran 2013 tarihinde yine Türkmen mahalleleri olan Aksu ve Çakkale mahallelerinde bomba yüklü iki aracın eş zamanlı olarak patlaması sonucu 1 kişi hayatını kaybetmiş ve 29 kişi de yaralanmıştır. Türkmenlerin sabrını taşıran bu patlamalardan sonra Türkmenler protesto için Kerkük-Bağdat yolu üzerinde bulunan Tuzhurmatu’daki ana yolu kapatmış ve eylem çadırları kurmuştur. Üç gündür devam eden gösterilerde Türkmenler koruma talep etmiş ve Türkmen kimliğinin yok edilmesinin önüne geçilmesini istemiştir. Gösteriler sırasında Türkmenlerin evlerine tehdit mektupları gönderildiği ve mektuplarda Türkmenlerin Tuzhurmatu’yu terk etmesinin istendiği söylenmektedir. Bu mektupların da alınması Türkmenlerin Irak’taki ana merkezlerinden biri olan Tuzhurmatu’daki Türkmen tepkisinin artmasına neden olmuş ve gösterilere katılım yoğunlaşmıştır. Ancak Türkmenlerin demokratik hak talepleri yeni bir saldırı ile kana bulanmıştır. Bunun sonucunda Türkmenlerin önde gelen mücadele adamı ve Tuzhurmatu’daki Türkmen varlığını ayak tutan liderden Ali Haşim Muhtaroğlu hayatını kaybetmiştir.
Tuzhurmatu, 1970’lerden önce Kerkük’e bağlıyken, daha sonra 1976’da oluşturulan Selahaddin vilayetine bağlanmıştır. Mevcut nüfusu 150 bine yaklaşmakta ve nüfusun çoğunluğunu Türkmenler oluşturmaktadır. Aynı zamanda Kürt ve Arapların da yaşadığı Tuzhurmatu, 2003 sonrası özellikle Kerkük’te olduğu gibi Kürt nüfusun yoğun olarak göç ettiği bir ilçe olmuştur. Ancak tarihi, kültürel, toplumsal ve siyasal özellikleri itibariyle tam bir Türkmen yerleşimi olan Tuzhurmatu, 2003 sonrasında da Türkmen siyasetinde önemli bir yer edinmiştir. Irak’ta Türkmenlerin en etkili siyasal kuruluşu olan Irak Türkmen Cephesi’nin (ITC) belki de en etkili il teşkilatı Selahaddin olup, merkezi Tuzhurmatu’dadır. Ali Haşim Muhtaroğlu’nun öncülüğünde oluşturulan ITC Selahaddin İl Başkanlığı, 2003’ten itibaren Selahaddin ve Tuzhurmatu’da son derece etkili bir politika izlemiştir. Aynı zamanda Irak siyaseti içerisinde etkin olan ve Tuzhurmatu’dan çıkan Abbas Beyati, Gençlik ve Spor Bakanı Casim Muhammed Cafer, Fevzi Ekrem Terzi, Feryad Tuzlu gibi önemli isimler Türkmenlerin güçlü bir biçimde ayakta kalmasını sağlamıştır. Bu yüzden Türkmenlere yönelik bozma girişimleri her daim devam etmiştir. Tuzhurmatu’da Türkmenler 20 nisan 2013’te yapılan il meclisi seçimlerine de tek liste olarak girmiş, Tuzhurmatu’daki güçlü Türkmen varlığını göstermek istemiştir. Türkmenler seçimlerde istedikleri başarıyı gösteremeseler de bu birliktelik Türkmenleri yok etmek isteyen tarafları memnun etmemiş ve seçimlerden sonra da Türkmenlere yönelik saldırılar devam etmiştir. Saldırının son halkası da Ali Haşim Muhtaroğlu’nu vurmuştur. Ali Haşim Muhtaroğlu’nun vefatının ardından bütün Türkmen partilerinin bir araya gelmesiyle Kerkük’teki Irak Türkmen Cephesi Genel Merkezi’nde düzenlenen basın toplantısında, Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi, bütün Türkmen partileri ile birlikte Türkmenler adına bir günlük grev (sivil isyan) kararı aldıklarını ve Türkmen halkının ceza almak uğruna bu greve uymasını dile getirmiştir. Türkmenlerin pek çok kez merkezi hükümetten koruma talep ettiklerini dile getiren Salihi, artık uluslararası güçlerin bu katliama sessiz kalmaması gerektiğini dile getirmiştir. Irak hükümeti halen sessizliğini korumaktadır. Ancak Türkmenlerin Tuzhurmatu katliamına sessiz kalmayacağı net olarak anlaşılmaktadır. Zira Tuzhurmatu’da Türkmenlere yönelik yapılan saldırının anlamı ve etkisi daha büyüktür. Tuzhurmatu’daki Türkmen katliamının diğer bölgelere de sıçraması işten bile değildir. Bir an önce Türkmenlerin kendilerini koruyacak bir gücün oluşturulması ya da Irak hükümetinin Türkmenlerin etkin korunmasını sağlayacak bir mekanizma geliştirmesi şarttır.
Ali Haşim Muhtaroğlu Kimdir?
1965 Tuzhurmatu doğumlu olan Ali Haşim Muhtaroğlu, 1986’da Teknik Yüksekokul’dan mezun olmuştur. 2003’ten itibaren Irak Türkmen Cephesi’nde görev almaya başlayan Ali Haşim Muhtaroğlu, Irak Türkmen Cephesi’nin Selahaddin İl Başkanı olmuş ve teşkilat yapısını oluşturmuştur. Kısa sürede Irak Türkmen Cephesi’nin en güçlü olduğu yerlerden biri haline gelen Tuzhurmatu, Ali Haşim Muhtaroğlu önderliğinde Türkmen varlığının temel taşlarından biri haline gelmiştir. Ali Haşim Muhtaroğlu, 22 Ağustos 2003’te İmam Murtaza Türbesi’ne yönelik saldırı sonrasında Tuzhurmatu’da Türkmenler tarafından yapılan gösterilerde çıkan çatışmada ilk yaralanan kişi olmuş, cesur ve mücadeleci kimliğini ortaya koymuştur. 2003’ten 2011’e kadar Irak Türkmen Cephesi Selahaddin İl Başkanlığı görevini yürüten Ali Haşim Muhtaroğlu, aynı zamanda 30 Ocak 2009’da yapılan il meclisi seçimlerinde de Selahaddin İl Meclisi üyesi olarak seçilmiştir. Ali Haşim Muhtaroğlu, Mart 2011’den itibaren Irak Türkmen Cephesi Başkan Yardımcısı olarak görevini yürütüyordu.
Dipnotlar
http://www.hurriyet.com.tr/planet/23581788.asp, Erişim: 25 Haziran 2013.
