Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Başbakanı Neçirvan Barzani 30-31 Temmuz 2013 tarihlerinde Türkiye’ye bir ziyarette bulundu. Önce 30 Temmuz’da Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile iftar yemeğinde bir araya gelen Neçirvan Barzani, 31 Temmuz’da Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, MİT Müsteşarı Hakan Fidan ve Enerji Bakanı Taner Yıldız’ın da katıldığı toplantıda Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile görüştü. Görüşmelerin ana gündem maddesini Suriye ve Suriye Kürtleri oluştururken, Ulusal Kürt Konferansı ile Irak’taki gelişmelerle birlikte Türkiye ve IKBY arasındaki siyasi ve enerji ilişkilerinin de masaya yatırıldığı açıklandı. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve Neçirvan Barzani arasında yapılan görüşmede Türkiye ve IKBY'nin, Suriye ve Suriye’nin kuzeyindeki gelişmelere ilişkin ortak tutum ve kaygılara sahip olduğu teyit edildiği belirtildi.(1)
Görüşmelerin en dikkat çekici yanı belirgin bir biçimde uluslararası kamuoyunun da ana gündem maddesi olan Suriye ve Suriye’nin kuzeyindeki gelişmeler olarak öne çıkıyor. Suriye’nin kuzeyinde özerk bir yönetim kurma çabası içerisinde olduğu bilinen ve 2011’den sonraki süreç içerisinde Suriye Kürt hareketinin yürütücü gücü olarak ön plana çıkan PYD lideri Salih Müslim’in Türkiye ziyaretinin hemen ardından yapılan bu ziyaret bölgesel denklem içerisindeki Kürt politikası açısından büyük önem taşıyor. Erbil’de düzenlenmesi düşünülen Ulusal Kürt Konferansı’nın hazırlıklarının yapıldığı bugünlerde, sürecin yakından takip edilmesi ve sürecin kontrollü bir biçimde Türkiye tarafından takip edilmesi açısından da her iki ziyaretin zamanlaması da oldukça dikkat çekici.
Bu ziyaretler sonrası yapılan açıklamalar nedeniyle akıllara bazı soru işaretleri takılıyor. Özellikle yukarıda ifade edildiği üzere Türkiye ve IKBY’nin paylaştığı “ortak tutum ve kaygılar”ın niteliğinin ne olduğu muğlaklık taşıyor. Suriye meselesinde Beşşar Esad rejiminin değişmesi konusunda her iki tarafın da ortak tutum benimsediğini net olarak söylemek mümkün. Fakat Suriye Kürtleri konusunda aynı şeyi şimdilik söylemek güç. Zira Türkiye net olarak Suriye’nin kuzeyinde oluşacak özerk bir yapıya sıcak bakmadığını her platformda dile getirdi. IKBY ise böyle bir oluşuma karşı çıkar bir görüntü vermiyor. Hatta Suriye’nin kuzeyinde oluşabilecek bir özerk Kürt yapılanmasına destek verir pozisyonda görünüyor. Eğer IKBY, Türkiye ile ortak tutum ve kaygıları barındırıyorsa, kendi söylemlerine ters düşmüş oluyor. Ama burada bir detayın gözlerden kaçmaması gerekiyor. 2011’den sonraki süreç içerisinde IKBY ile PYD arasındaki ilişkiler ve IKBY’nin Suriye Kürtlerine yönelik politikası düşünüldüğünde, IKBY’nin Türkiye ile ortak tutum ve kaygısının Suriye’nin kuzeyinde oluşabilecek özerk bir yapıya yönelik olmadığını görmek mümkün. Bu noktada IKBY’nin temel kaygısının Suriye Kürtleri üzerinde etkisini sınırlayabilecek bir yapının ortaya çıkması olduğu söylenebilir. PYD’nin, IKBY ile ilişki kurmakla birlikte Irak Kürtlerinin Suriye Kürtleri üzerinde bir denetim sağlamasını istemediği biliniyor. Bu yüzden PYD, IKBY tarafından desteklenen diğer Suriye Kürt partileriyle uzun süre bir anlaşmazlık yaşadı. 2013’ün Şubat ayında Erbil’de yapılan toplantılar sonucu PYD ile diğer Suriye Kürt partileri arasında bir anlaşma sağlandı ve Suriye içerisinde Kürt bölgelerindeki işleyişi yürütecek olan Suriye Ulusal Kürt Yüksek Konseyi kuruldu. Bu konseyde bütün Suriye Kürt partilerinin temsil edildiği söyleniyor. Ancak PYD’nin askeri kanadı YPG, Yüksek Konseyi’n tek savunma gücü durumuna geldi. YPG’nin ilerleyişiyle birlikte PYD bütün Kürt bölgelerinde büyük destek ve prestij sağladı. İşte bu durum PYD ile çekişme yaşayan IKBY arasında büyük bir anlaşmazlık ortaya çıkarıyor.
Türkiye’nin kaygısı ise terör örgütü PKK ile organik bağı bulunan PYD’nin Suriye’nin kuzeyinde olası bir özerk Kürt bölgesini tek başına kontrol etmesi olabilir. Zira terör örgütü PKK’nın Suriye’deki bir yapılanma üzerinde denetim sağlaması Türkiye’nin ulusal güvenliğini de doğrudan olumsuz yönde etkileyecektir. Bu durum Türkiye’de hükümet tarafından başlatılan çözüm sürecini de sekteye uğratabilir. Bununla birlikte dış politika açısından en temel endişe kaynaklarından birinin PYD’nin Beşşar Esad rejimi ile anlaşabilme olasılığı olduğunu söylemek yerinde olacak. Türkiye’ye Suriye’ye yönelik politik hesaplarını Beşşar Esad rejiminin devrilmesi üzerine yaparken ve muhalefet de Beşşar Esad rejimi karşısında gerileme yaşarken, olası bir PYD ve Esad anlaşması Türkiye’nin Suriye politikasını çöküntüye uğratabilir.
Böyle bir durum bölgesel kamplaşmayı beraberinde getirebilecek bir pozisyonu da ortaya çıkarabilir. PYD dış destek bulamaması durumunda Beşşar Esad’a yakınlaşabilir. Zaten Beşşar Esad’ın buna göz kırptığı biliniyor. PYD ile IKBY arasında bir çekişme yaşanması durumunda Irak merkezi hükümeti IKBY’yi köşeye sıkıştırmak için PYD’ye destek verebilir. Bu açıdan PYD’nin İran’ın da desteğini kazanacağını söylemek yanlış olmayacaktır. Aynı zamanda son birkaç senedir Türkiye ile Irak merkezi hükümeti arasındaki ilişkilerin kötü gittiği ve Irak’ın Türkiye’nin bölge politikalarına karşı çıktığı düşünüldüğünde, Irak merkezi hükümetinin Türkiye karşısında avantaj sağlamak için de PYD’ye destek verebileceğini akıllara getirmek gerekir. Böylece stabilizasyonunu ve elde ettiği avantajları elinde tutmaya çalışan IKBY, hem kendi iç politikası hem de Irak’taki dengeler açısından sıkıntıya girebilir. Böyle bir durumda Ortadoğu denklemi içerisinde Suriye-PYD-Irak-İran birlikteliğine karşı Türkiye-IKBY kutbunun ortaya çıkması muhtemeldir. Ortadoğu’da yaşacak böyle bir kutuplaşmanın sınırlarının sadece bu aktörlerle sınırlı kalmayacağını söylemek muhtemeldir. Ortadoğu’daki kutuplaşma ve kamplaşmanın bölgedeki sorunları daha da derinleştireceği açıktır.
(1) http://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-davutoglu-ikby-basbakani-barzani-ile-gorustu.tr.mfa, Erişim: 1 Ağustos 2013.
