Giriş
Körfez İşbirliği Konseyinin (KİK) 46. Zirvesi, 3 Aralık 2025’te Bahreyn’in başkenti Manama’da toplandı. Zirve, üye ülkelerin artan bölgesel risklere ve derinleşmesi muhtemel örgüt içi rekabete rağmen güvenlik, ekonomi, teknoloji ve ticaret alanlarında ortak bir tutum geliştirme arayışında olunduklarını; ayrıca bağımsız bir Filistin devletinin kurulması gibi temel dış politika başlıklarında uyum sağlama iradesi taşıdıklarını göstermiştir.
Zirvenin Arka Planı
Gazze’de tüm kırılganlıklarına, uygulamadaki aksaklıklara ve süregelen belirsizliklere rağmen sağlanan ateşkes, bölge ülkelerine son iki yıldır Ortadoğu’yu derinden sarsan İsrail saldırılarının ardından bölgenin siyasi ve güvenlik mimarisini yeniden değerlendirme fırsatı sunmuştur. Bu bağlamda 46. KİK Zirvesi, olağan diplomatik gündemin ötesine geçerek Körfez ülkelerinin bölgesel kırılganlıkları nasıl okuduğunu ve Ortadoğu’nun bölgesel sisteminde kendilerini hangi eksende konumlandırmak istediğini gösteren önemli bir göstergeye dönüşmüştür. Özellikle Gazze bağlamında yaşanan son gelişmeler, Suriye’nin yeniden inşası ve Doha’nın son aylarda hem İran hem de İsrail tarafından hedef alınması, KİK ülkelerinin dış politika ve güvenlik hesaplamalarını her zamankinden daha görünür kılmaktadır. Bu nedenle Manama’daki zirve, geleneksel KİK içi koordinasyonun ötesine geçerek Körfez ülkelerinin bölgenin geleceğine ilişkin daha geniş ölçekli stratejik yönelimlerini analiz edebilmek açısından kritik bir eşik niteliği taşımaktadır.
Ortadoğu’da ve yakın coğrafyalarda Körfez bölgesinin istikrarını etkileyen ve etkileyebilecek çatışma alanlarında gündemlerin devam etmesi zirveyi geleneksel olarak teknik entegrasyon başlıklarının konuşulduğu dar çerçevenin dışına taşımıştır. Bölgedeki genel konjonktür, liderleri daha kapsamlı bir stratejik değerlendirme yapmaya zorlamış; ekonomik çeşitlendirme, ortak pazar ve gümrük birliği gibi her yıl öne çıkan yapısal gündem maddelerinin yanı sıra ortak güvenlik kapasitesini yeniden tanımlama ihtiyacını da ortaya çıkarmıştır.
Üye ülkelerin gerçekleştirdiği yoğun üst düzey katılım da bu ortak tutum arayışının güçlendiğini gösteren önemli bir işaret olarak değerlendirilebilir. Ev sahibi Bahreyn Kralı Hamed bin İsa’nın yanı sıra Suudi Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Devlet Başkanı Yardımcısı Mansur bin Zayid, Umman Sultanı Heysem bin Tarık, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman ile Kuveyt Emiri Meşal el-Sabah zirveye katılım göstermiştir. Bu üst düzey katılım, Körfez ülkelerinin zirveyi rutin bir KİK toplantısı olarak görmediğini; bölgesel konjonktürün ağırlığı nedeniyle stratejik düzeyde eşgüdüm ihtiyacının arttığını düşündüklerini göstermektedir.
Güvenlik tehditlerinin değerlendirilmesinin teknik düzeyde bırakılmayıp liderler seviyesinde ele alınması, sürecin sembolik niteliğini güçlendirmektedir. Gazze, Yemen ve İran-İsrail gerilimi gibi başlıkların her bir ülkenin iç güvenlik hesaplamalarını doğrudan etkilediği bir ortamda, bu düzeydeki katılım, Körfez’in geleceğine ilişkin ortak stratejik vizyon ihtiyacının arttığını ortaya koymaktadır. Ayrıca bu katılım, KİK içindeki zaman zaman görünür hâle gelen rekabet ve ayrışmalara rağmen üye ülkelerin bölgesel kırılganlıklar karşısında ortak bir duruş sergileme arayışına ve bu anlamda bir uzlaşı ihtimaline yöneldiğini de göstermektedir.
Konsey üyesi ülkelerin katılımının yanı sıra İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin özel davetle zirveye katılması, Körfez ile Avrupa arasında derinleştirilmeye çalışılan ilişkilerin dikkat çekici bir göstergesi olarak öne çıkarken geçtiğimiz ay yine Manama’da düzenlenen, bölgenin önemli güvenlik ve dış politika konulu platformlarından Manama Diyaloğu’nda sıkça dile getirilen “Körfez’in güvenliği Avrupa’nın güvenliğidir” vurgusu bu iş birliğinin güvenlik alanında kurumsallaşmaya yaklaşabileceğini göstermektedir. Avrupa’nın Körfez ülkelerini yalnızca savunma sanayisi için önemli bir pazar değil aynı zamanda nadir toprak elementlerinde tedarik çeşitlendirmesi açısından stratejik bir alternatif olarak görmesi gelecekte ilişkilerin enerji eksenini aşarak güvenlik mimarisi ve stratejik endüstrilere doğru genişleyebileceğini ortaya koymaktadır.
Sakhir Deklarasyonu: KİK İçinde Konsolidasyon ve Entegrasyon Arayışı
Zirvenin en somut çıktısı, bağlayıcılığı bulunmasa da siyasi açıdan kayda değer bir mutabakat çerçevesi sunan “Sakhir Deklarasyonu” olmuştur. Deklarasyonda Körfez ülkeleri; siyasi ve güvenlik alanlarından ekonomiye, teknolojiden ortak pazara kadar geniş bir yelpazede entegrasyonu derinleştirme iradesini teyit etmektedir. Deklarasyon ile birlikte egemenliğe saygı, iç işlerine karışmama ve güç kullanımının reddi gibi ilkeler bir kez daha vurgulanmaktadır. Filistin meselesinde ateşkesin sürdürülmesi, insani yardımların artırılması ve 1967 sınırları temelinde Doğu Kudüs başkentli bağımsız Filistin devletine destek net bir dille ifade edilmektedir.
Ekonomik başlıklarda ise KİK Ortak Pazarı ve Gümrük Birliği’nin tamamlanması, dijital entegrasyonun hızlandırılması, yapay zekâ, inovasyon ve siber güvenlik alanlarında eşgüdümlü gelişimin hedeflenmesi dikkat çekmektedir. Çevresel sorumluluk, karbon azaltımı ve temiz enerji yatırımları yine bildirinin temel sütunlarından birini oluşturmuştur. Ayrıca bölgesel güvenlik bağlamında terörle mücadele, nefret söylemiyle mücadele, deniz ticaretinin korunması ve Ortadoğu’nun nükleer silahtan arındırılması gibi hedeflere geniş yer verilmiştir. Bahreyn’in BM Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine verilen destek ve İtalya ile kurulan kapsamlı stratejik ortaklık da Körfez’in uluslararası alanda artan diplomatik profilinin göstergeleri arasında sayılabilir.
Deklarasyonun genel çerçevesi; Körfez’in özellikle son yıllarda yaşadığı iç krizler, rekabetler ve dış politika farklılaşmalarının ardından kurumsal kimliğini yeniden sağlamlaştırma arayışını açık biçimde ortaya koymaktadır. Bildirinin tonu, entegrasyonu derinleştirme, ortak tehdit algısını güçlendirme ve örgüt içi uyumu yeniden tesis etme iradesine dayanmaktadır. Teknoloji politikaları, dijital ekonomi, sürdürülebilirlik ve enerji dönüşümü gibi vurgular ise Körfez yönetimlerinin uzun vadeli dönüşüm vizyonlarıyla uyumluluk taşımaktadır. Filistin meselesi üzerinden bölgesel meşruiyetin pekiştirilmesi, İtalya örneğinde olduğu gibi uluslararası ortaklıkların çeşitlendirilmesi ve Körfez’in dış politikada çok yönlü bir profil arayışı, bölgenin küresel konumlanma stratejisinin giderek daha çok belirginleştiğini göstermektedir.
Sonuç: Daha Otonom ve Daha Bütünleşik Bir Körfez’e Doğru
46. KİK Zirvesi, Körfez ülkelerinin hem iç uyumu artırma hem de uluslararası sistemde daha görünür ve otonom bir aktör hâline gelme arayışının güçlü bir yansıması niteliğinde görülebilir. Ortak Pazar ve Gümrük Birliği gibi uzun süredir gündemde olan projelerin yeniden canlandırılması; yapay zekâ, dijital ekonomi ve siber güvenlik gibi geleceğin stratejik alanlarına yapılan vurgu; temiz enerji yatırımlarının hızlandırılması ve Filistin meselesinde kolektif bir tutumun benimsenmesi, Körfez’in önümüzdeki dönemde daha bütünleşik bir bölgesel aktör olarak hareket etmeye yöneldiğini göstermektedir. Avrupa ile derinleşen ilişkiler ve çok yönlü dış politika açılımları ise Körfez’in geleneksel güvenlik bağımlılığını çeşitlendirme çabasının bir parçası olarak öne çıkmaktadır. Tüm bu dinamikler bir araya geldiğinde, Körfez ülkelerinin önümüzdeki dönemde hem ekonomik hem de jeopolitik açıdan daha yüksek düzeyde koordinasyona dayalı, daha dayanıklı ve daha etkili bir bölgesel aktör olarak konumlanmaya yöneldikleri açık biçimde görülmektedir.
