Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı
20 Mart’ta ABD’nin Irak’ı işgalinin 7. yılı geride kalırken, seçim sonuçları işgalin 8. yıldönümünü gölgelemiş görünüyor. Irak’ta gündem, yeni hükümet formüllerine odaklanmış durumda. Tartışılan konulardan biri de, hükümet kurma sürecinin ülkede iç istikrarsızlığı körükleyebileceği. Nitekim, 2005’teki genel seçimlerin akabinde 5 ay süren hükümet kurma çalışmaları sırasında ülkede iç çatışma ve istikrarsızlık baş göstermişti. Ancak işgalin 8. yıldönümünde, Irak’ta çözüm bekleyen daha temel sorunlar mevcut. Kerkük meselesi, federal sistemin işleyişi, petrol yasası, güvenlik, kuzeydeki bölgesel yönetim ile Bağdat’taki merkezi hükümet arasındaki sorunlar, Kürt-Arap gerginliği, Şii grupların iç çekişmesi ve ABD ile İran’ın Irak üzerinden yaptığı pazarlıklar gibi. Bunların yanı sıra seçimlerin ardından cumhurbaşkanı ve meclis başkanının belirlenmesi gibi iki önemli seçim süreci daha var. İşgalin 8. yıldönümünde Irak’ta yönetimin halen gerçek manada Iraklılara geçtiği söylenemez. ABD ülke yönetiminde halen büyük ölçüde söz sahibidir. 2003’te savaş başladığında 90 bine yakın askerle Irak’ı işgal eden ABD’nin halen 96-97 bin civarındaki askeri Irak topraklarındadır. 31 ülkenin katıldığı bir koalisyon gücüyle Irak’a giren ABD, Ağustos 2009 itibariyle Irak’ta askeri güç bulunduran tek ülke konumundadır. Ayrıca “gizli ordu” olarak ifade edilen 200 bine yaklaşan özel güvenlik elemanının varlığı da gözden kaçırılmamalıdır.
Irak’taki savaşa ve işgale bugüne kadar 712 milyar dolar kaynak aktaran ABD, Mart 2010 itibariyle 4385 askerini kaybetmiştir. Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz’e göre ise savaşın ABD’ye 6 yıllık maliyeti 3 trilyon dolardır. ABD Kongresi tarafından yapılan tahmine göre de, önümüzdeki 10 yıllık süreçte Irak’taki Amerikan varlığına 440-865 milyar dolar daha para harcanması gerekecektir. Anlaşıldığı kadarıyla ABD Irak’tan çekilmek için bir takvimi uygulamaya koymuş olmasına karşılık, sürecin daha önce ifade edilenden daha uzun sürme ihtimali vardır. ABD’nin tüm harcamalarına ve Irak devletini yeniden yapılandırma çabalarına karşılık, devletin topluma hizmet verme kapasitesi halen yetersiz düzeydedir. Irak’ta işsizlik halen büyük bir sorundur. Ocak 2004’te yüzde 30-45 arasında değişen işsizlik oranı Ocak 2010 itibariyle halen yüzde 15-30 seviyesindedir. Savaş öncesinde günde ortalama 2.6 milyon varil petrol ihraç edilirken, bugün halen aynı düzey yakalanabilmiş değildir. Irak’tan Mart 2010 itibariyle 2.43 milyon varil petrol ihraç edilebilmektedir. Bütçesi petrol gelirlerine bağımlı olan Irak için petrol ihracatı en önemli kalemi oluşturmaktadır. Aynı şekilde temel alt yapı hizmetleri de yetersiz durumdadır. Başkent Bağdat’ta savaş öncesinde günde ortalama 16-24 saat elektrik verilebilirken, bugün bu rakam 15 saat civarındadır. Aynı şekilde, nüfus artışı ile orantılı olarak düşünüldüğünde kullanılabilir suya ulaşabilen Iraklıların durumunda oransal bir artış yaşandığını söylemek mümkün değildir. Ayrıca ülkedeki göç sorununa da bir çözüm bulunabilmiş değildir. Savaş öncesi ülke içerisindeki göçmen oranı 1.021.962 iken, bugün rakamlar 1.5 milyonu bulmuştur. Dış göçte yine çok büyük bir artış yaşanmıştır. Savaş öncesi yaklaşık 500 bin Iraklı ülke dışında yaşarken, savaşın 7. yılı itibariyle bu rakam 2 milyonu bulmuştur. Ocak 2010 itibariyle ise ülkeye geri dönen Iraklı sayısı sadece 216.430’dur. Bu tablo, Iraklıların ülkelerine dönme konusunda halen tedirgin olduklarını göstermektedir. Sonuç olarak, Irak’ta demokrasi provaları yapılsa da, ülkenin siyasi, iktisadi ve toplumsal yaşamında net bir ilerleme sağlandığı söylemek mümkün değildir. Irak halkı yaşamını idame ettirecek imkanlara kavuşamadığı, ülkenin kaynaklarından eşit derecede yararlanamadığı ve zenginlikleri yabancı devletler tarafından kullanıldığı sürece, Irak’ın istikrara kavuşması zor görünmektedir. * Bu yazıda kullanılan veriler, Associated Press tarafından yayınlanan “Iraq: Key Figures Since The War Began”, adlı haber/yazıdan alınmıştır. Bunun için bkz., http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_IRAQ_BY_THE_NUMBERS?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2010-03-19-15-10-46, Erişim: 21 Mart 2010.
