Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı, [email protected]
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Yunanistan'a yaptığı resmî ziyaret, Doğu Akdeniz’in jeopolitiği için sıradan bir ziyaret değil. İsrail'in Türkiye ile ittifakında yaşadığı sorunların bu ülkeyi Doğu Akdeniz'de başka stratejik ortaklar arayışına ittiğini gösteriyor. Bu durum, önümüzdeki on yıllarda Doğu Akdeniz’in jeopolitiğinde bir değişimin olup olmayacağını düşünmemizi gerektiriyor.
Yunanistan, Helenistik dönemden bu yana bin yıllardır Ortadoğu siyaseti içerisinde olmuştur. Ortadoğu siyaseti içerisinde Arap ağırlıklı bir konumda yer almıştır. Bundan dolayı, İsrail ile Yunanistan arasındaki tam diplomatik ilişkiler 1993 yılında başladı. Buna karşın Türkiye 1949 yılında bir yıl önce kurulan İsrail Devleti'ni tanıyan ilk Müslüman ülke olmuştu. Türkiye-İsrail ilişkilerinin gerginleşmesinden sonra Yunanistan, Orta Doğu siyasetinde daha büyük bir rol isteği içerisine girmiştir. Bunun için, geleneksel Arap yanlısı Ortadoğu siyasetini İsrail yanlısı olarak değiştirmeyi bile göze almaktadır. Nitekim, Papandreu temmuz ayındaki ziyareti sırasında İsrail-Filistin doğrudan görüşmeleri hakkında İsrail basınına, “Bu sürece zorla dâhil olmayacağız ama yardımcı olabiliriz. Bu gelişme hem bizim, hem de Orta Doğu'nun yararına olur” demecini vermişti.
Doğu Akdeniz’de Yunanistan-Güney Kıbrıs Rum Kesimi-İsrail ekseninde yeni bir güç merkezinin ortaya çıkması aslında Türkiye’den çok Arap dünyasını ve Yunanistan’ı olumsuz yönde ilgilendirecektir. Yunanistan ile iyi ilişkiler kurmaya çalışan İsrailliler Türkiye’yi hassas olduğu bazı konularda rahatsız etse de, İsrail ile ilişkilerini geliştiren Yunanistan’ın da Araplarla geleneksel dostluk ilişkileri zarar görebilir. Bunun farkına varan Papandreu, Netanyahu ile buluşmadan önce Mısır Cumhurbaşkanı Müşerref ve Filistin Başkanı Abbas ile birer telefon görüşmesi gerçekleştirerek, kendilerini Netanyahu'nun Atina ziyareti konusunda bilgilendirmişti. Ancak, bu önlem uzun vadeli İsrail-Yunanistan yakınlaşması için yeterli olmayacaktır. Ayrıca, İsrail-Yunanistan yakınlaşması Yunanistan’da iç siyaseti de dalgalandırmaya başlamıştır. Yunanistan’da solcu gruplar ve sendikalar İsrail ile yakınlaşmaya karşıdır. ABD ile ilgili önyargılar nedeniyle Yunan kamuoyu da İsrail'e de şüpheyle bakıyor. Netanyahu'nun ziyareti sırasında protesto gösterileri düzenlendi. Akropolis'te Filistin bayrağının göndere çekildi.
Papandreu, yatırım, turizm, enerji, iletişim, bilişim, su teknolojisi (tuzdan arındırma), ileri teknoloji ve yenilik, yenilenebilir enerji kaynakları, yeni tarım teknolojileri ve güvenlik-savunma alanlarında iş birliği konularıyla ilgilenecek karma bir komisyon kurulacağını açıklamıştır. İsrail, Yunan hava sahasının İsrailli pilotlar tarafından tatbikat amaçlı kullanılmasına da ilgi duymaktadır. 2008 yılında iki ülke “Noble Spartan” adlı ortak tatbikat düzenlemiş ve İsrailli pilotlar Yunan hava sahasında eğitim uçuşları gerçekleştirmişlerdi. 2010 mayıs ayının sonunda bir diğer Yunan-İsrail tatbikatı başlamıştı. Ancak, İsrail'in iki Yunan gemisinin de dâhil olduğu Gazze yardım filosuna saldırmasından sonra Yunanlar bu tatbikata derhâl son vermişti.
İsrail ve Yunanistan arasındaki ticaret 2008 yılında 522 milyon dolar olarak gerçekleşirken 2009 yılında 496 milyon dolara düştü. İki ülke arasındaki ticaret kimyasallar, plastik ve temel metalleri içeriyor. Papandreu'nun ziyareti sırasında iki ülke liderleri enerji, turizm ve tarım alanında daha sıkı işbirliği yapma taahhüdünde bulundu.
Yunanistan, İsrail'in Türkiye ile gerginliğini turizmi için avantaja dönüştürmüş durumdadır. Türkiye’ye gelen İsrailliler artık Yunanistan’ı keşfediyor. 2010 Ocak-Haziran döneminde Yunanistan'ı 230 bin İsrailli ziyaret etmiştir. İsraillilerin tercihinde Türkiye ikinci sıradan dokuzuncu sıraya, Yunanistan ise sekizinci sıraya çıkmıştır. 2010 Haziran ayında Yunanistan'a gelen İsrailli turist sayısında yüzde 40'lık bir artış, Türkiye'de ise yüzde 44'lük bir azalma olmuştur. İsraillilerin tercihleri arasında, Atina, Rodos, Girit, Kerkira, Zakinthos, İstanköy ve Selanik yer almıştır. Türkiye-İsrail ve Türkiye-Arap Dünyası arasındaki geleneksel ilişkiler üzerine kurulu Ortadoğu jeopolitiğindeki rolü Yunanistan üstlenebilecek midir? Yunanistan’ın İsrail ile yakınlaşması Arapları küstürecek midir? Yunanistan iç siyasetinde yeni depremlere neden olacak mıdır? Atina, İsrail’den beklediğini bulamayacak mıdır? Yoksa, Yunanistan-Güney Kıbrıs Rum Kesimi-İsrail ekseninde Doğu Akdeniz’de yeni bir güç merkezi ortaya çıkacak mıdır? Bunu zaman gösterecektir.
