Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı, [email protected]
8 aylık mücadelenin ardından ilk raundu kazanan ve hükümeti kurmakla görevlendirilen Nuri El-Maliki, hükümeti şekillendiriyor gibi gözüküyor. Maliki, Irakiye’nin de içerisinde yer aldığı bir “ulusal birlik” hükümeti kurmaya yakın gibi. Hatta hükümetin çok kısa (1-2 gün) zaman içerisinde açıklanması bekleniyor. Bu anlamda Maliki’nin bütün listelere yönelik ılımlı bir tavır sergilediğini söylemek mümkün. Zira daha önce şiddetle karşı çıktığı eski Baas Partisi üyelerinin önemli görevler alması noktasından geri adım attı ve geçtiğimiz Cumartesi günü parlamento toplantısında Salih El-Mutlak, Cemal Kerbuli ve Zafir El-Ani’nin üzerindeki yasakları kaldırdı. Şimdi Salih Mutlak’ın Başbakan yardımcısı olması gündemde. Yine de hükümetin kurulması noktasında soru işaretleri deva ediyor. Tam anlaşma sağlanamadan Maliki’nin bakanları açıklaması, parlamentodan onay alması gereken kabineyi zor duruma düşürebilir. Öte yandan bakanlıkların çeşitli gruplar arasında dağılması, kabinenin bir araya gelip ülkenin sorunların çözme noktasında birlik iradesi gösterip gösteremeyeceği tartışma konusu. Hükümetin kurulması çalışmaları sırasında matematiksel hesaplamalarla, mantıklı bir yol izlenmeye çalışıldığı düşünülüyor. Hükümette görev almak puanlamaya bağlanmış durumda. Her 2 milletvekili 1 puan. Bu durumda hükümetteki görevler şu şekilde puanlanmış: Cumhurbaşkanlığı 8, Başbakanlık 10, Parlamento Başkanlığı 6, Savunma, İçişleri, Ulusal Güvenlik Bakanlığı ve İstihbarat Dairesi Başkanlığı 4’er, Hizmet Bakanlıkları 3’er ve Devlet Bakanlıkları da 2’şer puan. Yani hükümet içerisinde yer almak ve bakanlık isteyen her grup, istediği görevin türü ve buna bağlı olarak milletvekilliği puanına göre bakanlıklara sahip olabilecek. Buna göre belli paylaşımların yapıldığı konuşuluyor. Maliki ve Ammar El-Hekim’in bir araya geldiği Ulusal İttifak adlı listenin İçişleri, Petrol, Planlama, Yüksek Öğrenim, Sanayii ve Madencilik, Su Kaynakları, Belediye, Adalet, Turizm ve Tarihi Eser, İnsan Hakları Bakanlıkları ile İllerden, Ulusal Barıştan, Parlamentodan, Dışişlerinden ve Göllerden Sorumlu Devlet Bakanlıklarını, Irakiye’nin Savunma, Maliye, Elektrik, Milli Eğitim, Gençlik ve Spor, Çalışma, Sosyal Güvenlik Bakanlıkları ile Sivil Toplumlardan Sorumlu Devlet Bakanlığını, Kürt grupların ise Dışişleri, Ticaret, İskan, İmar ve İletişim Bakanlıklarını alması bekleniyor. Diğer taraftan Cevad Bolani başkanlığındaki Irak’ın Birliği Listesine Bilgi ve Teknoloji, Hristiyanlara Çevre Bakanlığının, Türkmenlere, Yezidilere ve Şebeklere de birer bakanlık verildiği konuşuluyor. Ancak hala bazı bakanlıklar üzerinde anlaşmazlıklar da var. Örneğin yeni kurulan Yatırım Bakanlığıyla birlikte, Ulaştırma, Kültür, Sağlık ve Ziraat Bakanlıkları üzerinde halen tartışmalar var. İfade edilen paylaşımlar da kesinlik içermiyor. Listelerin bu paylaşımlar konusunda tam anlamıyla ikna edilebildiği söylemek güç. Ancak bazı bakanlıklar için öne çıkan adaylar da mevcut. Örneğin Irak’ın en önemli mevkilerinden biri olan Petrol Bakanlığı için daha önce de bu bakanlığı yapmış İbrahim Bahrur El-Ulum’un ismi ön planda. Tabi bir önceki Maliki kabinesinin Petrol Bakanı Hüseyin El-Şehristani’yi de göz ardı etmemek gerekiyor. Ancak Sadr Grubunun Enerjiden Sorumlu Başbakan Yardımcılığı için Nassar Rubai ve Baha El-Araci’yi aday göstermesine rağmen Maliki’nin Şehristani’yi istediği ifade ediliyor. Irakiye Listesi’nin ise Savunma Bakanlığı için Irakiye Listesi sözcüsü Falah Nakip, Kültür Bakanlığı için Meysun El-Demeluci, Devlet Bakanlığı için Hüseyin El-Şaalan ve İletişim Bakanlığı için Muhammed Allavi’nin ismini sunduğu söyleniyor. Öte yandan gruplar arasında özellikle İyad Allavi için kurulan ve başbakanın yetkilerini paylaşması beklenen Stratejik Çalışmalar Ulusal Konseyi Başkanlığı’nın yetkilerini içeren yasanın çıkarılması konusunda tartışmalar da devam ediyor. Cumartesi günü yapılan toplantıda bu konuda bir ilerleme kaydedilebilmiş değil. Gruplar arasında görüşmeler de sürüyor. Cumartesi günü İbrahim Caferi’nin ofisinde Maliki ve Allavi bir araya geldi. Belli konular üzerinde anlaşma sağlandığı söyleniyor. Ancak ne anlaşılan konular ne de görüşme sonuçları halen bilinmiyor ve görüşmelerin devam edeceği belirtiliyor. Belki de en kritik nokta bu. Zira Allavi’nin de grubunu bir arada tutmakta zorlandığı biliniyor. Örneğin Talal Zevbai başkanlığındaki 10 kişilik bir grubun Irakiye’den ayrılarak Ilımlı Ulusal Akım adında bir oluşum kurduğu ifade ediliyor. Bu nedenle Allavi’nin de anlaşmaya yakın olduğu söylenebilir. Gruplar arasındaki paylaşım Türkmenlere de sirayet etmiş durumda. Irakiye listesi içerisinde yer alan Irak Türkmen Cephesi’ne bir bakanlık verilmediği, ancak dışarıdan bir Türkmen’in bakan olabileceği konuşuluyor. Türkmenler açısından en büyük mücadele şimdiler cumhurbaşkanlığı yardımcılığı için yaşanıyor. Bu görev için daha önce birçok kişinin adı geçmesine rağmen şimdilerde 2 kişinin ismi ön plana çıkıyor. Ulusal İttifak içerisindeki Türkmen kitlesi Muhammed Mehdi Beyati’yi aday gösterirken, sürpriz bir isim olarak Kerkük Emniyet Müdür Yardımcısı General Turhan Abdurrahman da adaylığını ilan etmiş durumda. General Turhan’ın etnik ve mezhepsel ayrımcılıktan uzak durarak yaptığı çalışmalar, tüm Kerkük’ün takdirini kazanmış durumda. Zira cumartesi günü General Turhan’a destek amacıyla yapılan yürüyüşe Türkmen, Arap, Kürt fark etmeden Kerkük’te yaşayan bütün etnik ve dini gruplardan Iraklı’nın katılması bunu destekler nitelikte. Ayrıca Irak Hükümeti de General Turhan’ı yaptığı çalışmalardan dolayı pek çok kez ödüllendirmiş. Örneğin son olarak Kerkük’te Kürtler ve Kakailer arasında yaşanan ve cinayetlerinde işlendiği bir kavga sonra General Turhan’ın araya girerek, tarafları barıştırması, etnik ve mezhepsel kimlikten uzak durduğunu gösterir nitelikte. Bu nedenle General Turhan bir adım önde gibi. Ancak ne olursa olsun bir Türkmen’in cumhurbaşkanı yardımcısı olması, Türkmenlerin Irak siyasetindeki etkinliği bir ileri seviyeye taşıyabilecektir.
