Osmancan Ertürk, ORSAM Asistanı, TOBB ETÜ
Mart ayının sonunda başlayan ve Libya lideri Muammer Kaddafi’ye yönelik hava operasyonları neticesinde hala Libya’da Kaddafi’nin iktidarda kalmayı sürdürmeye yönelik görüntülerde bulunması hava harekâtı ile başlayan müdahalenin daha da dallanıp budaklanacağına işaret etmektedir. Yapılan müdahalenin gerekçeleri nelerdir? Yapılan müdahalenin en önemli gerekçesi Kaddafi’nin muhalif güçlere silahlı baskı ve şiddet metodunu kullanarak uyguladığı sindirme politikasının artık çok aşırıya kaçmış olması ve olayın bir katliama dönüşmesinin önünün alınmak istenmesidir. Kısacası ana tema Kaddafi iktidarından bunalan sivilleri korumak ve gözetmektir.
NATO’nun bu kadar hızlı müdahale kararı almasını tetikleyen sebep ise 90’lı yıllarda Bosna’da yaşanan katliama NATO’nun müdahalede geç kalmasından kaynaklı yaşanan insan kıyımına bir daha mahal vermek istememesidir. Bu da NATO’nun ve şimdiki Dünya güçleri temsilcilerinin geçmişteki olayların sebeplerini ve sonuçlarını iyi analiz ederek, Tarihi iyi okuduklarının göstergesi niteliğindedir.
Hava operasyonlarının devam ettiği süreçte Türkiye’nin uluslararası müdahaleye destek vermesinin ardından Libya’da Türkiye’ye karşı bir takım gösterilerin vuku bulduğu son günlerde gözlemlenmiştir. Örnek olarak: Başkent Trablus’taki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği’nin bir kalabalık tarafından taşlanması ve de tabelasının sökülmesi verilebilir. Öte yandan; Trablus limanında bulunan Türk insani yardım gemilerine yönelik taşlama olayları bir diğer örnek olarak gösterilebilir. Güncel haberler arasında, Libya’daki vatandaşlarını tahliye etmekte yetersiz kalan bazı Afrika ülkelerinin vatandaşlarının çöllerde cesetlerinin bulunması yer almaktadır. Türkiye’nin operasyonlar başlamadan önce, daha olayların kıvılcımlarının çaktığı süreçte uçak ve gemilerle Libya’da bulunan vatandaşlarını tahliye etmesi; vuku bulacak olayları önceden iyi analiz ettiğini ve de vatandaşlarını gözeten iyi bir dış politika izlediğinin kanıtıdır. Türkiye’nin yaptığını yapamayan ülkelerin vatandaşları çareyi kendi başlarının çaresine bakmakta bulmuşlardır. Bunun sonucunda şiddetlenen çatışmaların ortasında kalmaktan kaçarlarken, büyük Libya çöllerini geçip ülkeden ayrılmayı düşünmüşlerdir. Fakat çöl şartlarının çetinliğine dayanamayan insanlar yaşam malzemelerinin de tükenmesinin ardından çölün ortasında can vermişlerdir. Bu da savaşın ya da çatışmanın sivillere yaşattığı dramın bir başka örneği olarak yaşananlar arasındaki yerini almıştır.
Kaddafi’nin hava operasyonlarına rağmen pes etmemesi, evinden demeçler vermesi operasyonların daha da süreceğini göstermektedir. Bu durumda akla şu soru gelmektedir: Libya’da da Afganistan’dakinin bir benzeri askeri yaptırım durumu ortaya çıkabilir mi? Şahsi fikrimce Kaddafi’nin hal-i hazırdaki tutumunun davamı halinde kara harekâtı kaçınılmaz olacaktır. Uluslararası bir kara harekâtının söz konusu olması durumunda Türkiye’nin askeri desteği NATO tarafından ciddi bir şekilde beklenecektir. Olası bir kara harekâtının ardından Kaddafi yanlılarının eylem ve protestoları daha da artmakla beraber şiddeti de artacaktır. Bu durumda belki de sivillere yönelik daha kanlı olaylar yaşanacaktır. Öte yandan ufak bir olasılıkla da olsa kazanan tarafın Kaddafi tarafı olması durumunda muhalif kesimin tamına yakınının da katledilmesi de olası bir olaydır. Bu durumda askeri kara harekâtı olsa da olmasa da her şekilde Libya’da kan dökülmüştür, dökülmektedir ve bu kargaşa dinene kadar da dökülmeye devam edecektir. Operasyonlar başladı fakat somut bir sonuç alındı mı? Bu soru da tam olarak netlik kazanmış bir cevaba sahip değildir. Sonuç olarak Libya’da bir iç savaş söz konusudur. Yapılan hava operasyonları kısmen yeterli olsa da bence yeterli ölçü de kargaşayı dindirici yeterliliğe haiz değildir. Aslında hava harekâtından önce lojistik ambargolarla işe başlanmış olsa idi belki de iş bu noktaya kadar gelmeden önünün alınası kolay olabilirdi. Kaddafi’nin çok miktarda parası Avrupa bankalarında dururken Libya üzerine harekât yapmak ne derece barışçıl bir olaydır düşünülmesi gerekir.
