Doç. Dr. Mehmet ŞAHİN ORSAM Ortadoğu Danışmanı, Gazi Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü
1945 yılında kurulan ve o günden bugüne neredeyse ciddi etki doğuran hiçbir karara imza at(a)mayan Arap Birliği, Suriye’nin Birliğe üyeliğini askıya alarak tarihinin etki doğuran en önemli kararını almış oldu. Arap Birliği’nin Suriye ile ilgili söz konusu kararı doğrudan Suriye’ye yönelik olsa da, yaptığı etki itibariyle bunun çok ötesinde Ortadoğu siyasetini şekillendirecek/değiştirecek önemde bir karar olduğu önümüzdeki günlerde daha iyi anlaşılacaktır.
Peki, Arap Birliği’nin Suriye kararı ne tür etkiler doğuracaktır?
1- Arap Birliği almış olduğu kararla Esad karşıtı muhalifleri daha da cesaretlendirecektir. Nitekim, Birliğin kararından sonra Suriye’deki çatışmaların artması bunu açık bir şekilde göstermektedir.
2- Bugüne kadar Esad taraftarı olan veya Esad Yönetimi’ne karşı açıktan karşı koyamayan kişi ve grupların Birliğin kararından sonra Esad Yönetiminden uzaklaşmaları hızlanacaktır. Yani Esad koalisyonunun hızlı bir şekilde çözülmesinin yolu açılmıştır.
3- Bugüne kadar Arapların tavrı netleşmediğinden bölgede ve uluslararası alanda Esad Yönetimi’ne karşı tutumlarını netleştiremeyen devletler, Birliğin kararından sonra Esad Yönetimi’ne karşı daha rahat tavır alabileceklerdir. Nitekim, Birliğin kararından sonra Esad’a karşı hem bölgeden hem de uluslararası alandan daha fazla ses çıkmaya başlamıştır.
4- Arap Birliği’nin almış olduğu karar Esad’a karşı politikasını daha önceden netleştiren Türkiye’yi oldukça rahatlatmıştır. Birliğin kararıyla Türkiye, Esad’a karşı tek başına baskı yapan bir görüntü vermekten kurtulmuştur.
5- Arap Birliği aynı zamanda almış olduğu kararla “Arap Baharı’nı destekleyen bir tavır takınarak bölgedeki değişimin/dönüşümün yanında olduğunu göstermiştir.
6- Birlik, almış olduğu kararla kuruluşundan bugüne kadar durduğu pozisyonunda ve zihniyetinde de bir değişime gitmeye başladığını göstermektedir. 1945 yılında Arap Milliyetçiliği ve Batı-karşıtlığı temelinde kurulduğunda Doğu Bloku’na yakın olan Birlik, Esad’a karşı aldığı tavırla artık Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi Rusya ve Çin ekseninde değil, Batı eksenli politikalar takip edeceğini göstermiştir. Almış olduğu yeni pozisyonuyla Birlik, yeni zihniyetini ortaya koymuştur. Birliğin bu yeni yaklaşımı bölgenin siyasi ve ekonomik olarak küresel sisteme entegrasyonunun da önünü açacaktır.
7- Arap Birliği’nin 22 üyesinden biri olmasına rağmen bugüne kadar Suriye, genel olarak bölgede, İsrail/Filistin konusu dışarıda bırakılacak olursa, 1980-88 İran-Irak Savaşı’nda olduğu gibi daha çok İran’la birlikte hareket etmiştir. Arap Birliği almış olduğu söz konusu kararla Suriye’yi İran’dan uzaklaştıracak ve Arap camiasının bir üyesi yapmanın önünü de açmış oldu. Buda gösteriyor ki, Arap Birliğinin kararı sadece Esad Yönetimi’ne karşı alınmış bir karar değil, aynı zamanda İran ve onun bölge politikalarına karşıda alınmış bir karar olarak görülmelidir.
8- Bundan sonra, Arap Birliği’nin kararını bölgesel etkisini düşünecek olan Rusya ve Çin’de bugüne kadar Esad’a verdikleri krediyi zamanla keseceklerdir. Geniş Arap coğrafyasındaki çıkarlarını düşünecek olan bu devletler, elbette Esad’ı rahatlıkla gözden çıkaracaklardır.
9- Aslında Birliğin almış olduğu karar şimdiden Arap dünyasının değişim sürecine girdiğinin açık bir göstergesidir. Eskiden Birlik Nasır, Esad ve Kaddafi gibi liderlerin güç gösterilerine sahne olurken, şimdi Batı dünyasına yakın ve Arap Baharı’nın getirmiş olduğu rüzgarın etkinde olan liderlerin güdümüne girdiği görülmektedir. Bundan sonra Arap Ortadoğusu’nun dönüşümünde Birlik’in önemli rol oynayacağı rahatlıkla söylenebilir. Bunun ilk işareti Suriye konusunda görülmektedir. Batı Suriye’ye karşı yürüttüğü politikasını Arap Birliği ile işbirliği içinde yaparak meşrulaştıracaktır.
10- İran’ın yanında gözüken Esad Yönetimi’nin Arap dünyasındaki meşruiyeti Birlik’in kararından sonra her geçen gün kaybolacaktır.
11- Arap Birliği’nin Esad Yönetimine karşı aldığı karar, başta ABD olmak üzere Batı’nın emperyalist görüntüsünün azaltıcı bir etki de doğuracaktır.
