Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı, [email protected]
Irak’ta devam eden hükümet krizi halen belirsizliğini korurken, Türkiye’ye Iraklı yetkililer tarafından yapılan ziyaretler de sürüyor. Son bir ay içerisinde hemen hemen Iraklı bütün gruplar Türkiye’yi ziyaret etti. Bu ziyaretlerin önemli yanlarından biri özellikle grup liderlerinin Türkiye’ye gelmesi. Son dönemde İyad Allavi, Rafi İsavi, Ammar El-Hekim ve Maliki Türkiye’yi ziyaret etti. Son olarak da dün KDP Başkan Yardımcısı Neçirvan Barzani Türkiye’de Ahmet Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından kabul edildi. Görüşmelere Enerji Bakanı Taner Yıldız’ın da katılması, konunun sadece Irak’taki siyasi meselelerin değil, enerji politikasının da gündeme geldiği izlenimini yaratıyor. Bilindiği gibi Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın (TPAO) da için de bulunduğu konsorsiyum Irak’taki iki doğalgaz sahası için yapılan ihaleyi kazandı. Böylece Irak’taki siyasette gittikçe etkin olmaya başlayan Türkiye, diğer alanlarda da etkinliğini arttıracak gibi gözüküyor. Ancak öncelikle Irak’ta bir istikrarın ortaya çıkması gerekliliği de çok net. Bu nedenle Türkiye, Irak politikasını çok açık çizgilerle belirliyor. Örneğin Türkiye, Irak’ta 7 aydır kurulamayan hükümet konusunda açıkça, Irak'taki değişik etnik ve mezhep gruplarının bir araya gelerek kapsamlı ve tam işbirliğine dayalı bir hükümet kurmaları gerektiğini yineliyor. Hem Maliki hem de Neçirvan Barzani’nin ziyaretinin kısa özeti bu cümlelerde saklı. Ancak Neçirvan Barzani’nin ziyaretindeki bazı dikkat çekici detayları da göz ardı etmemek gerekiyor. Türkiye özellikle 2007’den sonra Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) ile ilişkilerini geliştirdi. 2009 yılında Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun bölgeyi ziyaret etmesi, IKBY Başkanı Mesut Barzani’nin de Haziran 2010’da Türkiye’ye gelmesi, ikili ilişkilerdeki stres noktalarını kırmış gözüküyor. Her iki ziyaret de siyasi bir rahatlama ve hareket alanı yaratmış gözüküyor. Artık Iraklı bir Kürt yetkili Türkiye’yi çok rahat bir şekilde ziyaret ederken, telefon görüşmelerinde bile ciddi meseleler konuşulabiliyor. Hatta Türkiye’nin Irak’taki hükümet kurulma sürecine yaklaşımıyla, IKBY’nin diğer Iraklı gruplarla ilişkilerinde bir benzeşme söz konusu. Mesut Barzani, Irak’ta hükümetin kurulamaması nedeniyle oluşan siyasi sorunları aşmak için yeni bir strateji ortaya koydu. Barzani, Irak'taki büyük siyasi grupların yer alacağı siyasi bir komisyon kurulmasını önerdi. Böylece siyasi grupların ikili temaslar yerine, bir masa etrafında toplanıp birlikte çözüm araması bekleniyor. Komisyona ilk aşamada siyasi grupların temsilcilerinin katılması ve hem önerilerini gündeme getirmeleri hem de görüş ayrılıklarını gidermeleri bekleniyor. Sonrasında ise liderlerin buluşması ve yeni bir hükümetin kurulması için son adımın atılması düşünülüyor. Barzani'nin girişimine Amerikalı yetkililer ile Irak'taki Şiilerin dini lideri Ayetullah Ali Sistani'nin de destek verdiği söyleniyor. Ancak şimdilik ikili görüşmeler devam ediyor. Irak iç siyasetinde taban kaybetmeye başlayan ve diğer gruplarla ilişkileri zedelenen Kürt gruplar, yeniden güven sağlamaya ve avantaj kazanmaya çalışıyor. Kürt grupların hükümet kurma sürecindeki konumları, yerel politikada tartışma yaratan konularda da kazanım sağlamalarına imkan tanıyacak gibi gözüküyor. Hafta başında Erbil’e giden ve burada Mesut Barzani ile görüşen İyad Allavi’nin yanında, Salih El-Mutlak, Usame Nuceyfi, Rafi El-Issavi ve Muhammed Allavi’nin de bulunması bunun bir göstergesi. Zira özellikle Musul’da neredeyse Barzani ile çatışacak noktaya gelen Nuceyfi’nin Erbil’e gitmesi önemli bir aşama. Önümüzdeki dönemde Kürt grupların Irak politikasındaki ağırlığı artacak gibi gözüküyor. Ancak Kürt iç siyasetinde her şey yolunda değil. Özellikle IKBY içerisindeki yüksek seçim kurulunun oluşturulması konusunda yaşanan tartışmalar, bölgedeki çatlakları da ortaya çıkarmış gözüküyor. Nitekim yaşanan tartışmaların ardından Goran listesi, Irak Parlamentosundaki Kürt grubundan ayrılma kararı aldığını açıkladı. Diğer taraftan Kürt İslami Cemaati ile İslami Hareketi de ayrılma tehdidinde bulundu. Bu durum dikkate alındığında Kürt siyasetinin de yeni bir denklem içerisinde olduğunu söylemek mümkün. Dolayısıyla Neçirvan Barzani’nin KDP Başkan Yardımcısı olarak Türkiye’ye yaptığı ziyaretin bölgesel yönetimin iç politik dengeleriyle de ilgisi aranabilir. Zira her ne kadar IKBY yetkileri KDP ve KYB arasında bölüşülmüş ve IKBY hükümeti KYB tarafından kurulmuş olsa da KDP aslında bölgede hakim güç. Ayrıca Neçirvan Barzani ile Mesut Barzani’nin oğlu Mesrur Barzani arasında gizli bir soğukluk olduğu biliniyor. Bu da Neçirvan Barzani’nin Türkiye ziyaretine yeni anlamlar yüklenmesini mümkün kılıyor. Sonuç olarak Iraklı siyasetçilerin çekim merkezi olan Türkiye’nin yumuşak gücünün etkisinin, ilerleyen günlerde Irak siyasetindeki istikrar ve denge arayışlarında daha güçlü biçimde hissedilmesi çok da uzak görünmüyor.
