Giriş:
2011 yılında Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesi yalnızca Libya için değil, Kuzey Afrika ve Akdeniz havzası için de yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Arap halk hareketleri dalgası içinde yer alan Libya, devrim sürecinde dış askerî müdahalelerin de etkisiyle Kaddafi sonrasına geçiş yapan ender ülkelerden biridir. Ancak bu geçiş, halkın beklentilerini karşılayan istikrarlı bir yönetim sürecine dönüşmek yerine uzun süreli iç savaş, parçalanmış otorite yapıları ve dış aktörlerin rekabet alanı hâline gelen bir kriz üretti. 2011’den günümüze Libya, fiilen iki ana merkez etrafında bölünmüş, devlet kurumları işlevsizleşmiş, milisler güvenliğin temel aktörleri hâline gelmiş ve toplumsal gruplar arasında derin kutuplaşmalar ortaya çıkmıştır.
Kaddafi sonrası dönemde yaşanan gelişmeler sadece siyasal düzenin yeniden inşa edilememesini değil toplumsal dokunun da zayıflamasını doğurmuştur. Libya, Arap dünyasının en yüksek kişi başına düşen gelirlerinden birine sahipken iç savaşla birlikte enerji üretimi daralmış, altyapı çökmüş ve insani kriz derinleşmiştir. Birleşmiş Milletler (BM) önderliğinde yürütülen barış ve geçiş süreçleri, zaman zaman ateşkes ve siyasi anlaşmalar üretse de kalıcı bir barış düzeni kurmakta başarısız olmuştur. Bugün gelinen noktada Libya, batıda Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükûmeti (UBH) ile doğuda Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi (TM) ve Halife Hafter’in Libya Ulusal Ordusu (LUO) arasında bölünmüş bir siyasi manzaraya sahiptir.
Bu çalışmada, Libya’daki dönüşüm ve çatışma sürecini üç ana eksen üzerinden değerlendirmektedir: İlk olarak 2011 sonrası dönüşümler ve iç savaşın ülke üzerindeki etkileri mercek altına alınacak ardından BM süreci, azınlıkların konumu ve toplumsal uyum arayışları incelenecek son olarak da son yıllardaki güncel gelişmeler ve geleceğe yönelik senaryolar tartışılacaktır. Bu analiz, Libya’nın hem iç dinamiklerini hem de küresel ve bölgesel aktörlerin etkisini birlikte değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Bu analiz yazısı, 30 Eylül 2025 tarihinde Türkiye Araştırmaları Vakfı internet sitesinde “Libya’da 2011 Sonrası Dönüşümler: Güncel Gelişmeler ve Geleceğe Yönelik Senaryolar” başlığıyla yayımlanmıştır.
