Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı
AK Parti’nin 12 Haziran zaferi akşamı Recep Tayyip Erdoğan ünlü balkon konuşmasında Bakü’den de söz etmişti. Konuşmadan hemen sonra Erdoğan’ı ilk tebrik eden Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev olmuş ve Erdoğan’ı Bakü’ye davet etmişti. Erdoğan, yeniden başbakan olmasından sonra hem bu davet nedeniyle, hem de Türkiye’nin Azerbaycan’a verdiği önemden dolayı KKTC’den sonra ikinci yurt dışı gezisini 27 Temmuz’da Azerbaycan’a yapmıştı. Bu nedenlerden dolayı, Başbakan Erdoğan’ın gezisi siyasi mesaj içerikliydi. Ankara’nın Bakü’nün yanında olduğu mesajı verildi ve dönüldü. Türkiye-Azerbaycan arasındaki sorunlar da ilerleme kaydedilmesi beklenmiyordu ve olmadı da. Zaten, Ankara ile Bakü arasında büyük sorunlar yok. ‘Kronikleşmiş prüzler’ var. Bakü’de Başbakan Erdoğan’ın Azerbaycan yerine Mısır’a gitmeyi tercih edeceği korkusu vardı. Ama, bu yersiz bir korkuydu. Her seçim sonrası gerçekleşen gelenek bozulmadı.
Türkiye ve Azerbaycan her zaman birbirlerinin yanında olmuştur. Dün de, bugün de. Bakü, 15 Eylül 1918’de tarihinde Nuri Paşa komutasındaki 8 bin kişilik Kafkas İslam Ordusu’nun yardımıyla işgalden kurtarılarak Azerbaycan Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin başkenti olmuştur. Bu savaşta 1.130 Türk askeri Azerbaycan topraklarında şehit düşmüştür. Bakü, Şeki, Şamahı, Maştafa, Göyçay, Neftçala’da Türk Şehitlikleri bulunmaktadır. Şehitlere saygı için Bakü Türk şehitliğinde gönderden indirilen altıncı Türk bayrağının yeniden göndere çekilmesi ve Şehitlik Camisi’nin yeniden ibadete açılması beklenilmektedir. 30 Ağustos 1991’de bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan Cumhuriyeti'ni 9 Kasım 1991’de tanıyan ilk devlet Türkiye olmuştur. Azerbaycan ile 14 Ocak 1992’de imzalanan protokolle diplomatik ilişki kurulmuştur. 1991-2011 yılları arasında imzalanan 500'ün üzerinde anlaşmayla ikili ilişkilerin hukuki çerçevesi oluşturulmuştur. Azerbaycan’da SSCB döneminde Türk Kurtuluş Savaşı sırasında maddi ve manevi yardımını Türkiye’den esirgememiştir.
Türkiye, Azerbaycan için tek yanlı vizeyi kaldırmıştı. Ancak, Azerbaycan Türkiye’ye vizeyi kaldırmamakta israrlı davranıyor. ‘Karşılıklı Vize Muafiyeti’ ve ‘Geri Kabul Anlaşması’ Azerbaycan Dışişleri Bakanı Memmedyarov’un Türkiye’yi ziyareti öncesinde imzaya hazır hale getirilmesine rağmen imzalanamamıştı. Bakü, vize israrını Başbakan Erdoğan’ın ziyareti sırasında da sürdürdü. Azerbaycan, Türk vatandaşlarına kapıdan vize verdiğini, bu nedenle bu konuda bir sorun olmadığını savunuyor. Bakü’nün aslı korkusu, Azerbaycan Türkiye’ye vizeyi kaldırırsa bunu örnek göstererek İran’ın da vize kaldırımını istemesi. İran, Türkiye gibi Azerbaycan’a karşı tek yanlı olarak vizeyi kaldırmış durumda. Ancak, İran vatandaşları Türkler gibi Azerbaycan’a kapıdan vize alarak giremiyor. Azerbaycan’ın Tahran Büyükelçiliği veya Tebriz Başkonsolosluğu’ndan vize alınması gerekiyor. Türkiye ile Gürcistan arasında pasaport dönemi kapandı. Kimlikle geçiş başladı. Ankara, Türkiye-Gürcistan arasındaki yakınlaşmanın Türkiye-Azerbaycan arasında da gerçekleşmesini istiyor. Türkiye, Azerbaycan’ın Rusya Federasyonu, Almanya, İtalya ve İran ile arasındaki siyasi, ekonomik, kültürel yakınlığın en azından yarısını talep ediyor. Rusya Federasyonu ile Azerbaycan arasında nasıl vize yoksa Türkiye ile Azerbaycan arasında da olmamalıdır. Gümrükler mümkün olduğunca makul seviyelere indirilmelidir.
Azerbaycan, KKTC’yi tanıması üzerine zaman zaman Türk kamuoyunda bir beklenti oluşuyor. BDT’nin (Bağımsız Devletler Topluluğu) bir parçası olan Bakü, KKTC’yi tanımadı, tanımaya da niyeti yok. Ancak, KKTC’nin Bakü’de ticari temsilciliği bulunduğunu da hatırlatmak gerekiyor. Bakü, KKTC’ye yönelik ekonomik, sosyal ve insani yalıtımın ortadan kaldırılması yolunda cesur adımlar atmaktadır.
Başbakan Erdoğan’ın Bakü ziyaretinde ‘Türkiye-Azerbaycan Yüksek Düzeyli Stratejik Konseyi’nin ilk toplantısının Ankara’da yapılmasının kararlaştırılması ise iki ülke arasında yeni dönemin ayak sesleridir.
