Dr.Süreyya Yigit , Uluslararası Ataturk Alatoo Üniversitesi
Kırgızistan Cumhuriyetinin başkenti Bişkek, bembeyaz kardan bir örtüyle kaplı. Bunun yanında bir de siyasi belirsizlik örtüsüyle de ayrıca kaplanmış durumda. Ülkeyi yönetecek bir koalisyon hükümeti kurulması için halen bekleniyor. Geçtiğimiz birkaç gün siyasi gözlemciler için etkileyici bir politik tiyatro oyunu gibiydi.
Başkan Otunbaeva’nın, SDPK (Sosyal Demokratlar) lideri Almazbek Atambaev’e Kasım 11’de hükümetin kuruluşu için yaptığı tekliften beri mevcut beklenti, Sosyal Demokratların büyük ortak olarak yer aldığı, Respublika ve Ata Meken’e dayalı bir koalisyon hükümetidir. Her üç partinin de liderleri bu anlaşmayı şekillendirebilmek için çeşitli vesilelerle buluştu. Ata Meken Partisi Başkanlığı Taşpolot Baltabaev’in 30 Kasım’daki “Koalisyon anlaşması için hazırlanıyoruz. Temsilcilerimiz, KSDP ve Respublika temsilcileri ile detayları görüşmek için buluşacaklar” açıklamasına kadar da görüşmeler sürüncemede kaldı. Beklendiği gibi, Omurbek Tekebaev Meclis Başkanlığı sözü aldı ve Omurbek Babanov başbakan yardımcısı olacakken, Almazbek Atambaev’in de Başbakandan olacağına dair üç partide mutabakat sağlandı. Böylece, Tekebaev’in aslında, kendi eski konumu olan Parlamento Başkanlığına geri dönmek istediği de netleşmiş oldu.
Meclis Başkanlığı Seçiminde Oylama
2 Aralık Perşembe günü, rüzgârın hangi yönden estiğini görebilmek kolaydı, bundan dolayı, parlamentodaki iki parti, Ata Yurt ve Ar Namıs Partisi, koalisyon dışında kalmaları için yönlendirilmişlerdi ve teklif edilmiş koalisyona alternatif olarak, muhalefeti oluşturmak için anlaşma imzalamışlardı. Ata Yurt parlamentoda 28 üyeye sahip ve buna 25 üyeli Ar Namıs eklendiğinde 120 kişilik parlamentoda 53 kişiye ulaşıyor.
Son evrelerini yaşayan parlamento büyük bir sürprize şahit oldu. Parlamentoda toplamda 67 oya dayanan, üç partili koalisyon, Meclis Başkanlığı için ortak adaylarının Tekebaev olduğunu açıkladı. Gizli oylamaya 118 parlamenter katıldı ve yapılan tek turlu gizli oylamada Tekebaev lehte aldığı 58 oy ve aleyhteki 59 oy ve bir boş oy ile başarısız oldu. Koalisyondan parlamento üyesi olan en az altı üyenin, açıklanan resmi adayın aleyhinde oy verdiği de belirlenmiş oldu. Tüm pazarlıklara, anlaşmalara ve ayarlamalara rağmen, koalisyon daha ilk engelde çökmüş oldu.
Tekebaev: Mağlubiyetten Yükselen Yiğit
Başkan Otunbaeva, 11 Kasım’daki açıklamasında eğer Atambaev’in hükümet kurmada başarısız olursa sorumluluğun Tekebaev’de olması gerektiği yönündeki sözleri, yorumculara iyi bir öngörü örneği olduğunu düşündürebilir. Meclis Başkanlığı seçimindeki başarısızlığından sonra Tekebaev, “koalisyon kurma hakkı muhtemelen başka bir partiye geçmiştir… Prensip olarak, şuanda koalisyon kurmaya hakkımız yok, ama konu açık kalmıştır, nasıl hareket edeceğimizi bilmiyorum” şeklinde bir açıklama yapmıştır. Başka bir karar alamazdı zaten. Meclis Başkanlığı için yapılan oylamada yenilmiş bir partinin lideri, parlamentoda başbakan olabilmek için gereken yeterli güvenoyunu alabileceği nasıl varsayabilir? Bu açıkçası savunulamaz bir durumdur ve tamamıyla da etik dışıdır.
En büyük üçüncü partinin lideri Felix Kulov, yaptığı açıklamada düşüncelerinin “Kırgızistan’daki parlamento koalisyonunun en iyi seçeneği dört partinin ittifakıdır. Dünün parlamento dönemi bunu onaylamaktadır. Koalisyon yönetiminin mandasındaki önemsiz farklılık ve muhalefet Meclis Başkanlığı seçimine engel oldu” dedi. Bu durum, Ar Namıs’in kendi kendine atfettiği muhalefet rolünü üzerinden atmayla ilgilendiğini ve koalisyon ortağı olma ümidinde olduğunun işaretiydi.
Atambaev Vazgeçiyor
Mevcut üç partili koalisyon fikri başlamadan biten Atambaev, Cuma günkü Meclis Sözcülüğü oylamasından sonra hükümeti kurması için başka bir adayın seçilmesi amacıyla Başkan Otunbaeva’yı bilgilendirdi. 4 Aralık Cumartesi günü, Başkan Otunbaeva’nın Başkanlığı, Sultan Kanazarov “Sosyal Demokrat Parti lideri Almazbek Atambaev’le görüşmesinden sonra, Başkan Roza Otunbaeva, 3 Aralık’ta beş grubun liderleri ile müzakereler gerçekleştirdi. Bugün, bu müzakerelerin sonucu olarak, Respublika Parti lideri Omurbek Babanov’u parlamenter çoğunluğu ve sonrasında hükümeti kurmakla görevlendirdi” açıklamasında bulundu. 5 Aralık Pazar günü, muhtemel koalisyon partilerinin hangileri olduğu ve sonucun ne zaman beklendiği üzerindeki spekülasyonlar yaygındı.
Aday Babanov
Bugün (6 Aralık Pazartesi), geçici Meclis Başkanı Taşpolot Baltabaev’in açıkladığına göre, Başkanlık yönetiminin başladığı tarih olan 6 Aralık’ta belirtildiği üzere Respublika’nın koalisyonu kurmak için Aralık 24’e kadar zamanı var. Devam ettiği açıklamasında eğer ki “Respublika grubu, bu 15 gün içerisinde hükümeti kurmakta başarısız olursa sonrasında Anayasaya göre parlamentodaki beş parti de belirli bir sıralama olmadan aralarından bir koalisyon kurabilmek amacıyla müzakereler gerçekleştirebilmek için yuvarlak masa konferansında buluşacaklar. Bir kez daha vurgulamama izin verirseniz, hiç kimse yeniden bir seçimle ilgilenmiyor şu anda” dedi. Bu, Babanov’un müzakereleri sonuçlandırmakta aceleci olmadığı ve toplumun düşüncelerini test etmeye hazırlandığı anlamına gelir. Potansiyel ortakları üzerinde baskı uygulayarak ikili bir tercih sözkonusu olabilir: ya ödün vererek kendisi ile hükümete girmek veya belirsiz bir gelecekle daha kötü bir senaryo ile karşılaşma ve kabullenme.
Peki ya Ata Meken?
Potansiyel koalisyon ortakları açısından, geçici Meclis Başkanı sonradan büyük ihtimalle tarafsız rolünü unuttu ve Ata Meken ile ilgili yorum yaparken otomatik olarak muhalefetleşerek “sosyalistler, ülkenin istikrarı için diğer politik güçler ile uzlaşmaya hazırlar… Kırgızistan’da son 8 aydır meşru bir güç yok. Şuanda kış, birçok çözülmemiş sorun birikmiş durumda. Mümkün olduğu kadar çabuk çözümlenmeleri gerekiyor. Diğer seçimler bu şartlar altında gerçekleşemez. Söylendiği gibi, parlamento, kendi menfaatlerini ülkenin menfaatlerinden üstte tutan bazı politikacılar tarafından işgal edilmiş durumda” dedi. Burada kişisel değerlendirmelerini bir kenara bırakamayan parlamenterleri ve bundan dolayı Meclis Başkanlığı seçiminin kişiselleştirilmesini eleştiriyor.
Geçici Meclis Başkanı daha da ileri gitti ve çekinmeksizin “Ata Meken güçsüz kalmaktan korkmuyor… Eğer koalisyona girmezsek hiç bir şey kötü olmayacak. Muhalefette de yapılacak çok iş var. Hükümetin yönetimini kontrol edebileceğiz. Alınan kararlarda etkimiz olmasına yetecek kadar oyumuz olmayabilir ama insanlara gerçekleri söyleyebiliriz” şeklinde yeni açıklama yaptı. Muhtemelen kimse sorumlu geçici Meclis Başkanının samimiyetini sorgulayamaz, ama bu yorumlar partiler üstü bir rolü olan biri tarafından daha ziyade Ata Meken’in Başkanlığı tarafından yapılmalıydı.
Ata Yurt’un Tercihi
Ata-Yurt ‘un parlamentodaki milletvekili Azamat Arapbaev bugün yaptığı açıklamada: “Kızgızistan’da en istikrarlı parlamento koalisyonu dörtlü ittifaktır… Üç partili koalisyon uzun süre var olamayacak. Dört grubun oluşturduğu ittifakın –Respublika,Ata Yurt, Ar Namıs, KSDP- daha mantıklı olduğunu düşünüyoruz” dedi. Bu açıklama, Cuma günü Kulov’ın, dört partili koalisyonun daha cazip olduğu yorumunun bir tekrarı niteliğinde oldu.
Atambaev’in Geri Dönüşü: Gerçek Veya Kurgu?
Parlamentodaki en büyük parti en üst makam ile ilgili bir iddiaları olmadığını açıkladığı zaman ikinci en büyük partisinin teklifi olduğunu belirtti. SDPK parlamento üyesi Chynybay Tursunbekov, açıkça “Başbakan Kırgısiztan Sosyal Demokrat Parti üyesi olmalı. Ülkedeki durum zayıf. Politik oyunlar için zaman yok. Koalisyon kurma süreci durdu. İnsanlar parlamentonun çalışmasını ve hükümetin kurulmasını bekliyorlar. Liderimiz Almazbek Atambaev’in başbakan olmaya layık olduğunu düşünüyoruz” dedi. Elbette Sosyal Demokratların liderlerine fırsat tanınmıştı ama bunu israf etmesine rağmen partinin sadakatini görebilmek takdire şayandı. Babanov’un akıbeti de onunkiyle aynı olursa, muhtemelen ikinci bir şansı daha olabilir.
Başkanlık Sistemine Dönüş Mü?
Çoğu gözlemci müzakere turlarına odaklanmışken, yakında yeni parlamenter sistemin tehlikeler ile karşılaşacağının uyarı sinyalleri veriliyordu. Bu iddia bir kez daha geçici Meclis Başkanı tarafından bugün yapıldı: “Respublika, Ata Yurt ve Ar Namıs koalisyon anlaşmasındansa Kırgızistan Başkanlık rejimine dönebilir. Eğer ittifak bir an evvel kurulabilirse, üyeleri Başkanlık rejimine geri dönüş referandumunu başlatabilir.”
Ata Yurt’un ve Ar Namıs’in yeni parlamenter sistemi pek desteklemedikleri ve eski başkanlık sistemine dönmeyi tercih ettikleri bir sır değil. Bu özellikle Ar Namıs’ın Kazakistan’ın Nur Otan’ı ve Rusya Federasyonu’nun Yediniya Rossiya’sı ile siyasi ittifakındaki bu her iki parti de Başkanlık gücünün ciddi destekçileriler. Referandum konusunda bunun bir ihtimal olabileceği söylenebilir. Ama sadece bir ihtimal. Kesinlikle olacak denemez. Geçici Meclis Başkanı bu hareketi ile kendi görevi olan tarafsız sözcülüğünü zedelenmiş ve tarafsızlığı azalmışdır.
Bu iddia Ahmatbek Keldibekov tarafından cevaplandı. Ata Yurt’un liderinin açıklamasında “Kırgızistan’da Ata-Yurt grubu Başkanlık hükümetine dönüş referandumunu desteklemeyecek” dedi ve ekledi “parlamenter cumhuriyette eğer uzun süreli istikrar olursa başkanlık hükümetine dönüşü konuşmak zorunda kalmayacağız.” Bu bir uyarı olarak yorumlanabilir. Referandum henüz bir seçenek değilken, eğer ki yeni sistem istikrarlı politik bir çevre sağlamazsa işte o zaman bu bir seçenek olabilir. Bu da geçici Meclis Başkanı’nin endişelerini destekler.
Şiddet ile sona eren Kasım ayı
Mevcut durumda, Kırgızistan son sekiz ayda maalesef iki kötü şiddet olayına katlandı ve hiç kimse, gelecekte de mevcut politik durumu altüst etmeye yönelik girişimler olmayacağını kesinkes söyleyemez. Aslında küçük ölçekli iki girişim son zamanlarda gerçekleşti. 29 Kasım’da Kırgız Güvenlik Konseyi Sekreteri Marat Imankulov, dört şüpheli militanın Oş’da yapılan güvenlik operasyonu sırasında öldürüldüğünü açıklarken, İçişleri Bakanı Zarylbek Rysaliev de bir dizi terörist faaliyetin geçen hafta engellendiğini duyurdu. Bişkek’te, dokuz şüpheli Bişkek’te, Oş’da ve Celalabad’ta terörist saldırıya hazırlanırken yakalandılar.
Ertesi sabah, üç kilo TNT’ye eşdeğer geliştirilmiş bomba, 7 Nisan Olayları sorumluları hakkında yapılacak adli davaya katılmak için bir araya gelenlerin Bişkek’teki Spor Salonu’nun hemen dışında patladı. Patlamada iki polisin de içinde olduğu üç kişi yaralandı. Eğer benzer senaryolar gerçekleştirilirse siyasi sistem bir kez daha değişebilir.
Ata Yurt: Koalisyon Ortağı Mı?
Bişkek, 10 Ekim’den beri yeni meşru parlamenter hükümeti karşılamak için bekliyor. Oysaki SDPK-Respublika-Ata Meken üçlü koalisyonu Meclis Başkanlığı oylamasında felakete neden oldu ve bu da hükümet kurma çalışmalarının bitişini simgeledi. Atambaev’in özenle inşa ettiği koalisyon çöktü. Bugün, Keldibekov müstakbel hükümet ile ilgili olarak partisinin Respublika ile koalisyon için müzakerelere hazır olduğunu “Eminim ki, bu politik şekillenme ilkinden daha istikrarlı olacaktır” diye açıkladı. Hepimiz bunun doğru olup olmadığını 24 Aralığa kadar göreceğiz.
