Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı
Irak’ın Musul ve Anbar illerinde güvenlik gerekçesiyle seçim hazırlıklarının yapılamaması nedeniyle ertelenen il meclisleri seçimleri 20 Haziran 2013’te yapıldı. Sabah saat 7.00’de açılan sandıklarda oy verme işlemi saat 17.00’de sona erdi. Musul’daki 716 seçim merkezinde bulunan 4361 sandıkta oy kullanıldı. Seçimlerde 28 koalisyon il meclisi üyelerini belirlemek için yarıştı. Gün boyu duyulan patlama ve silah sesleri arasında halk il yönetimlerinde kendilerini temsil etmesini istedikleri adayları seçmek için oy kullandı. Ancak hem seçimin yaz aylarına gelmesi nedeniyle hava sıcaklıklarının yüksek seyretmesi (40oC’nin üstünde) hem şiddet eylemlerinin sabah erken saatlerden itibaren gün boyu sürmesi hem de 4 gündür devam eden araçla sokağa çıkma yasağı nedeniyle halkın katılımı düşük seviyede gerçekleşti. Sokağa araçla çıkabilmek için seçim görevlisi olduğunu gösteren Irak İçişleri Bakanlığı tarafından verilmiş izin kağıtlarına ihtiyaç duyuluyordu. Öğlen saatlerine kadar yüzde 10-15’lerde kalan katılım oranı, öğleden sonra da pek değişmedi. Nitekim saat 13.00 itibariyle araçla sokağa çıkma yasağının kaldırılmasına rağmen halkın oy kullanmak için yoğun ilgi göstermediği görüldü. Hatta seçim günü son oy kullanma zamanını 2-3 saat ileri alınması için Yüksek Seçim Komiserliği’ne başvurular yapıldıysa da kabul edilmedi. Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komiserliği de Musul’da seçime katılım oranını yüzde 37,5 olarak açıkladı. Öte yandan güvenlik güçlerinin uygulamalarının da halkın oy vermesini zorlaştıracak önlemler içerdiğine yönelik halkın şikayetleri vardı.
Türkmen bölgeleri olan Musul’un Telafer ilçesi ile Musul merkeze bağlı olan Reşidiye, Karakoyun, Şerihan gibi yerleşim yerlerinde de Musul geneliyle paralel bir görüntü vardı. Örneğin Şerihan’da halkın sandığa gitmesini engellemek için sabah saatlerin 4 bomba patladı. Bombaların ses bombası olması, amacını gösterir nitelikteydi.
Seçim sonrası ilk açıklamalarda Musul’un mevcut valisi olan Etil El-Nuceyfi’nin listesi olan Birleşikler (Muttahidun) ve Kürt Listesi arasında birinci olmak için bir çekişmenin yaşanacağı konuşuluyordu. Nitekim resmi olmayan oylar açıklandıktan sonra bu durum daha net bir biçim de ortaya çıktı. Yapılan ilk açıklamalarda karmaşık ve farklı rakamlar veriliyor ve her grup kendi aldığı oyları daha yüksek açıklıyordu. Kürtlerin yaşadığı bölgelerin dışa daha kapalı bölgeler olması nedeniyle, Kürt Listesi’nin hile yaptığına yönelik söylentiler, Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komiserliği’ne yapılan başvuruyla somutlaştı. Kürt Listesi’nin 40’tan fazla sandıkta başkasının yerine ve listeden fazla oy kullanmak yönündeki suçlamalarla Yüksek Seçim Komiserliği’ne başvuru yapıldı. Buna göre 20-25 bin civarında oyun Kürt Listesi’nde silinebileceği konuşuluyor. Ancak şimdilik bunu net olarak söylemek güç. Yüksek Seçim Komiserliği’nin resmi sonuçları açıklamasının ardından daha net bir tabloyu ortaya koymak mümkün. Ancak şimdilik Birleşikler ve Kürt Listesi’nin ortak bir anlaşmayla Musul’da valiyi seçebileceği konuşuluyor. Musul İl Meclisi 39 sandalyeye sahip. Bunun 3’ü kota olarak Asuri, Yezidi ve Şebeklere verilmiş. Geriye kalan 36 sandalye Musul’da seçime katılan listelere aldıkları oya göre dağıtılacak. Saint Lague sistemine göre yapılacak sandalye dağılımında Birleşikler ve Kürt Listesinin alacağı oylarla Musul İl Meclisi’nde valiyi seçebilmek için 19 sandalyeyi elde edebileceği konuşuluyor. İki liste bu rakama ulaşamasalar bile, kendilerine yakın küçük listelerle birleşerek bu rakamı bulmalarına kesin gözüyle bakılıyor. Ancak Musul’daki seçimlerden hemen önce Bölgesel Kürt Yönetimi ve Irak Başbakanı Nuri El-Maliki arasındaki anlaşmanın da Musul’a nasıl yansıyacağı merak konusu. Sünni Arap analistler maksimalist politika izleyen Kürtlerin Musul İl Yönetimi’nde daha fazla pay alabilmek için Nuceyfilerin karşısında bir ittifaka girebileceği de söylenenler arasında. Ancak bu durum zayıf bir ihtimal olarak görülüyor. Yine de hesaba katılması gereken bir düşünce. Zira Musul’daki seçimlerde Kürtlerin birinci ya da ikinci olarak başarı sağlaması, Kürt Listesini bir denge unsuru haline getirecek ve Kürtlerin ittifak yapacağı tarafın valiyi belirleme şansı var. Diğer taraftan Sünni Arap listelerin birleşebileceği de konuşuluyor. Kürtlerin Nuri El-Maliki ile anlaşmasına şüpheyle yaklaşıyor. Her ne kadar Nuri El-Maliki bazı Sünni Arap grupları etki altına almış olsa da Musul Sünni Arap kimliğinin son derece baskın olduğu bir il. Bu yüzden Sünni Arapların da birliktelik sağlaması söz konusu olabilir. Nitekim 2009’daki il meclisi seçimlerinde Sünni Arapların çoğu Hadba Listesi altında Nuceyfilerin önderliğinde birleşmişti. Ancak 2013 seçimlerinde Musul’daki önemli Sünni Arap siyasi gruplar farklı listeler halinde seçimlere girdi. Bu yüzden Musul’da yaşayan Sünni Arap halkın da katılım sağlamadığı da söyleniyor. Bu nedenle Sünni Arap grupların da yeniden birleşmesi söz konusu olabilir. Böylece Kürtlerin desteğine ihtiyaç kalmayacaktır.
Sonuç olarak Musul’daki siyasi hava belirsizliğini koruyor. Seçim sonuçlarının ardından Musul’da siyasi tansiyon yükselebilir. Zira resmi olmayan seçim sonuçlarının açıklanmasının hemen ardından Musul’da bomba ve çatışma sesleri yüksek sesle duyulmaya başladı. Resmen açıklanmasının ardından siyasi bir uzlaşıya varılamazsa, bu uzlaşmazlığın istikrarı bozmak isteyen gruplar tarafından askeri ve şiddete dayanan eylemlere dönüştürmemesi işten bile değil.
